گروه بین الملل: همزمان با تشدید فشارهای اقتصادی و محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا، چهار اندیشمند بینالمللی در گفتوگو با تابناک، احتمال بازگشت درگیری نظامی و آغاز جنگی تمامعیار میان تهران و واشنگتن را بررسی کردهاند. از نگاه این کارشناسان، اگرچه فشار اقتصادی با هدف وادار کردن ایران به مذاکره و امتیازدهی اعمال میشود، اما نتیجه آن لزوماً تسلیم تهران نخواهد بود. در مقابل، ادامه محاصره میتواند به فرسایش اقتصادی و در شرایطی خاص، به بازگشت درگیری نظامی منجر شود. آنان همچنین بر نقش محدود انتخابات میاندورهای آمریکا و اهمیت میانجیگری کشورهای منطقه تأکید دارند.
توافق رسمی
گزینهای دشوار برای واشنگتن
جفری ساکس، استاد دانشگاه کلمبیا، معتقد است دولت آمریکا بعید است توافقی رسمی با ایران امضا کند که در آن مجبور به ارائه امتیاز باشد؛ زیرا چنین اقدامی میتواند از نگاه دولت ترامپ نشانه ضعف تلقی شود. به اعتقاد او، راه عملیتر میتواند توقف جنگ از طریق عقبنشینی نظامی بدون امضای یک توافق رسمی باشد. ساکس پیشنهاد میکند میانجیگران به جای تمرکز صرف بر یک معاهده، روی یک عقبنشینی عملی و بازگشایی تنگه هرمز تمرکز کنند. او همچنین معتقد است انتخابات میاندورهای آمریکا احتمالاً تأثیر تعیینکنندهای بر روند جنگ نخواهد داشت و افکار عمومی و کنگره تاکنون نقش محدودی در تصمیمات جنگی واشنگتن داشتهاند.
انتخابات آمریکا معادله جنگ
را تغییر نمیدهد
نادر انتصار، رئیس دانشکده علوم سیاسی دانشگاه آلاباما، نیز معتقد است نتایج انتخابات میاندورهای تأثیر عمدهای بر سیاست جنگی ترامپ نخواهد گذاشت. حتی از دست رفتن کنترل یکی یا هر دو مجلس قانونگذاری توسط جمهوریخواهان نیز لزوماً به تغییر رویکرد کاخ سفید منجر نمیشود. او با اشاره به اینکه افکار عمومی آمریکا عمدتاً با جنگ مخالف بوده، تأکید میکند که مخالفت مردم و کنگره تاکنون نتوانسته بر ترامپ و تیم نزدیک او اثر تعیینکنندهای بگذارد. بنابراین، محاسبه ایران بر این اساس که انتخابات آینده کنگره بهتنهایی سیاست واشنگتن را تغییر خواهد داد، از نظر انتصار اشتباه است.
دیپلماسی منطقهای تنها مسیر باقیمانده
داریل کیمبال، مدیر اجرایی انجمن کنترل تسلیحات آمریکا، ادامه درگیری نظامی و محاصرههای اقتصادی متقابل را به سود هیچیک از دو کشور نمیداند و هشدار میدهد که این روند میتواند به جنگی گستردهتر منجر شود. او معتقد است اختلافات تهران و واشنگتن با زور نظامی حل نمیشود و تنها مذاکرات جدی، مصالحه و انعطاف متقابل میتواند راهی برای پایان دادن به بحران ایجاد کند. از دید او، تلاش پاکستان، قطر و دیگر کشورهای منطقه برای احیای مذاکرات باید جدی گرفته شود. با این حال، جان دان، استاد دانشگاه کمبریج، نسبت به امکان موفقیت مذاکرات در شرایط فعلی بدبین است. او معتقد است تضاد منافع دو طرف به اندازهای عمیق است که حتی ازسرگیری گفتوگوها لزوماً به پایان جنگ منجر نخواهد شد.
محاصره دریایی و مقاومت اقتصادی
یکی از محورهای اصلی این گفتوگوها، میزان اثرگذاری محاصره اقتصادی و دریایی آمریکا بر ایران است. ساکس معتقد است محاصره بهطور کامل نفوذناپذیر نیست و ایران میتواند با کمک چین، روسیه و دیگر شرکای خود روابط تجاری و مالیاش را حفظ کند. او بنابراین «روز دی» اقتصادی آمریکا را چندان معتبر نمیداند.
انتصار نیز تأکید دارد تا زمانی که نشانهای از فروپاشی نظام ایران وجود نداشته باشد، تهران احتمالاً شرایط واشنگتن را نمیپذیرد؛ زیرا این شروط از نگاه او معادل تسلیم کامل ایران است.
خطر بازگشت جنگ تمامعیار
در عین حال، کارشناسان احتمال بازگشت درگیری نظامی را منتفی نمیدانند. ساکس میگوید اگر فشار محاصره به فروپاشی اقتصادی ایران منجر شود، تهران ممکن است برای شکستن محاصره دوباره وارد جنگ شود. با این حال، او معتقد است آمریکا نیز به دلیل توان بازدارندگی ایران و پیامدهای اقتصادی یک جنگ گسترده، لزوماً خواهان بازگشت به درگیری تمامعیار نخواهد بود. جان دان نیز هشدار میدهد که درگیری تمامعیار ممکن است در هر زمانی دوباره آغاز شود و چنین جنگی برای مردم دو کشور پیامدهای سنگینی خواهد داشت. انتصار نیز احتمال جنگی طولانی و پایدار را کمتر از وقوع درگیریهای دورهای میان دو طرف میداند.
اقتصاد؛ جبهه تعیینکننده
انتصار در نهایت جنگ اقتصادی را بخشی جداییناپذیر از رویارویی نظامی میداند و تأکید میکند محاصره اقتصادی خود نوعی جنگ است. از نگاه او، توان دفاعی ایران در برابر تجاوز خارجی تاکنون نقش بازدارنده داشته، اما همین میزان موفقیت را نمیتوان درباره مدیریت اقتصادی کشور با اطمینان بیان کرد. به باور این استاد دانشگاه، برای جلوگیری از آغاز دوباره جنگ تمامعیار، دو جبهه نظامی و اقتصادی باید هماهنگ عمل کنند. در چنین شرایطی، تابآوری اقتصادی میتواند عاملی کلیدی برای جلوگیری از تبدیل فشارهای اقتصادی به یک رویارویی نظامی تازه باشد.
برگرفته از: تابناک