گروه بین الملل: آمریکا و سه کشور اروپایی انگلیس، آلمان و فرانسه در آستانه نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی (روز دوشنبه ۱۶ شهریور) تلاش میکنند قطعنامهای علیه ایران تصویب کنند که مسیر پرونده هستهای تهران را به شورای امنیت سازمان ملل را برای بار دوم هموارکند. این اقدام در شرایطی ممکن است انجام شود که غرب مدعی است ایران درباره ذخایر اورانیوم غنیشده و دسترسی بازرسان آژانس همکاری کافی ندارد. اما تهران تأکید دارد که پس از حمله به تأسیسات هستهای، باید سازوکار جدیدی برای بازرسی ایجاد شود و استناد به سازوکارهای پیشین شورای امنیت وجاهت حقوقی ندارد. در چنین شرایطی، هدف قطعنامه جدید بیش از آنکه بازگرداندن تحریمها باشد، ایجاد یک مبنای سیاسی و حقوقی تازه برای افزایش فشار بر ایران ارزیابی میشود که می تواند آثار ناخوشایندی داشته باشد.
کشاندن شورای امنیت به پرونده هستهای
نشست فصلی شورای حکام آژانس از ۱۶ شهریور آغاز میشود و آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان در تلاشاند حمایت اعضای ۳۵ نفره این شورا را برای تصویب قطعنامهای جدید جلب کنند. بر اساس پیشنویسی که رویترز مشاهده کرده، شورای حکام از مدیرکل آژانس میخواهد این قطعنامه و قطعنامههای پیشین را به اطلاع اعضای آژانس، شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل برساند. پیشنویس همچنین از ایران میخواهد آنچه را غرب «عدم پایبندی به توافقنامه پادمانها» میخواند، برطرف و امکان راستیآزمایی ذخایر هستهای را فراهم کند. این اقدام از نظر سیاسی اهمیت دارد؛ زیرا اگر قطعنامه تصویب شود، غرب میتواند اختلافات هستهای ایران را بار دیگر در سطح شورای امنیت مطرح کند؛ هرچند تصویب اقدامات جدید علیه تهران در این شورا با توجه به مخالفت روسیه و چین با دشواری روبهرو خواهد بود.
اختلاف بر سر بازرسیها
ریشه اصلی اختلاف کنونی به حملات نظامی سال گذشته به تأسیسات هستهای ایران بازمیگردد. پس از حملات اسرائیل و آمریکا، ایران اجازه بازگشت بازرسان آژانس به برخی سایتهای آسیبدیده را نداده و درباره میزان و وضعیت ذخایر اورانیوم غنیشده نیز امکان راستیآزمایی کامل فراهم نشده است. تهران میگوید تأسیسات هستهای هدف حمله قرار گرفتهاند و بنابراین نمیتوان بدون توجه به شرایط جدید، همان سازوکارهای پیشین بازرسی را اجرا کرد. ایران خواهان ایجاد چارچوبی تازه برای دسترسی بازرسان است. در مقابل، آژانس تأکید دارد که بدون دسترسی و اطلاعات کافی نمیتواند درباره وضعیت ذخایر ایران ارزیابی دقیقی ارائه کند. همین اختلاف اکنون به مهمترین محور فشار دیپلماتیک غرب تبدیل شده است.
ذخایر ۶۰ درصدی کانون نگرانی
موضوع میزان اورانیوم غنیشده ایران نیز به نگرانی اصلی کشورهای غربی تبدیل شده است. برآورد آژانس نشان میدهد ایران پیش از حملات نظامی حدود ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد در اختیار داشته است. آژانس معتقد است اگر این مواد تا سطح مورد نیاز برای تولید سلاح غنیسازی شوند، مقدار آن از نظر معیارهای محاسباتی میتواند برای ساخت چندین سلاح هستهای کافی باشد. ایران در مقابل، همواره تأکید کرده است که عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای است و حق استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای، از جمله غنیسازی، را برای خود محفوظ میداند و قصد ساخت سلاح هستهای ندارد.
اسنپبک اعتبار ندارد
نمایندگی ایران در وین در واکنش به اقدام آمریکا و اروپا اعلام کرده است که تلاش برای ارجاع دوباره پرونده هستهای به شورای امنیت، نشانه شکست رویکرد موسوم به «اسنپبک» است. ایران، روسیه و چین معتقدند قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت در اکتبر ۲۰۲۵ منقضی شده و سازوکار بازگشت تحریمها نیز از نظر حقوقی قابل استناد نیست. در مقابل، کشورهای اروپایی تفسیر متفاوتی از اعتبار این سازوکار دارند و در سال ۲۰۲۵ روند فعالسازی آن را آغاز کردند. با وجود این اختلاف، اقدام تازه غرب الزاماً به معنای آغاز تحریمهای جدید نیست. اهمیت آن بیشتر در ایجاد یک پرونده جدید در شورای امنیت است؛ پروندهای که این بار میتواند بر مسئله دسترسی آژانس به تأسیسات و ذخایر هستهای ایران متمرکز شود.
تبدیل اختلاف فنی به اختلاف سیاسی
غرب تلاش میکند مسئلهای را که تاکنون عمدتاً در چارچوب اختلاف ایران و آژانس مطرح بوده، به موضوعی رسمی در شورای امنیت تبدیل کند. از این منظر، قطعنامه جدید میتواند ابزار فشار سیاسی برای وادار کردن تهران به همکاری بیشتر با آژانس باشد. در مقابل، ایران این روند را بخشی از فشار سیاسی غرب میداند و معتقد است نمیتوان پس از حمله نظامی به تأسیسات هستهای، بدون در نظر گرفتن پیامدهای آن، همان تعهدات و ترتیبات گذشته را مطالبه کرد. برگرفته از: تابناک