ستاره صبح - فائزه صدر: کاخ سفید در روزهای پایانی مرداد از به کار گرفتن سلاح اقتصادی علیه ایران خبر داد. این موضوع اثر خود را در بازارها نشان داد. با افزایش نرخ ارز و ورود دلار به کانال ۲۲۰ هزارتومان، بازار خودرو تغییر جهت داد و نرخ خودرو افزایشی شد. بررسی بازار خودروهای داخلی در بازه زمانی اول تا دهم شهریور ماه از رشد میانگین ۸ درصدی قیمت خودروها حکایت دارد. ستاره صبح در گفت و گو با محمد جواد عباسیان، کارشناس و فعال صنعت خودرو به بررسی این موضوع پرداخته که در ادامه میخوانید:
اگر از شما بخواهیم تصویری کلی از وضعیت بازار خودرو ارائه دهید، چه چشم اندازی را در این بازار ترسیم خواهید کرد؟ آیا خبر خوشی برای خودرو اولیها دارید یا خیر؟
بازار خودرو صعودی و پرنوسان شده است. میانگین رشد بالاست و هم خریدار و هم فروشنده مردد هستند و به دنبال نقطه ثبات بازار میگردند تا ورود کنند. نوسان قیمت ارز بر قیمت خودرو در بازار تأثیر دارد و موجب محدود شدن عرضه خواهد شد.
برخی از مدلهای تولید داخل دوباره گران شدهاند، درحالیکه این افزایش قیمت تناسبی با کیفیت خودرو ندارد. این وضعیت رکود معاملات را تشدید میکند. یعنی افزایش قیمت لزوماً به معنی رونق خریدوفروش نیست.
به عقیده من فعلاً بازار صعودی است و نباید انتظارکاهش قیمت داشته باشیم. برای خرید خودرو صبر کردن منطقیتر است چون در فضای بازار نوسان و حباب قیمت وجود دارد.
آیا اجرای طرح واردات خودرو با امتیازاتی مثل امکان واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور میتواند تأثیر مثبتی بر بازار داشته باشد؟
واردات امروز هم در حال اجراست؛ اما اجرای گسترده این طرح طوری که به بازار تکانی بدهد با موانع روبروست.
ما در برابر اجرای این طرح یا طرحهای مشابه با یک مشکل روبرو نیستیم بلکه زنجیرهای از مسائل و موانع وجود دارد که حل یکی در گرو حل دیگری است!
تأمین ارز یک موضوع است در کشوری که در حال جنگ است. این نگرانی وجود دارد که در تأمین ارز برای واردات کالاهای اساسی به مشکل بربخورند، چطور میتوان درباره تأمین ارز واردات خودرو صحبت کرد؟! بدون تأمین ارز هم حجم واردات آن قدر که بر بازار تأثیر گذار باشد، بالا نخواهد بود.
تعرفه، عوارض، هزینههای گمرکی و مالیات هم قیمت خودروهای وارداتی را بالا میبرد. اگر خودروی وارداتی نتواند از نظر قیمتی با تولید داخل رقابت کند، این واردات تأثیر بر بازار نخواهد داشت.
موضوع اسقاط خودروهای فرسوده و مقررات این بخش هم یکی از موانع عملیاتی شدن واردات خودرو است.
این سؤال وجود دارد که آیا واردات خودرو آنقدر جدی و گسترده خواهد شد که قیمت خودروهای داخلی را پایین بیاورد یا نه؟
متاسفانه باید بگویم نه، چون تعدد بخشهای تصمیم گیر در حوزه خودرو و دخالتهای ذینفعان بازار تا اینجا اجازه نداده واردات خودرو وضعیت بازار را اصلاح کند.
برای شکستن قیمتها، صرفاً قانونی شدن واردات کافی نیست؛ باید حجم خودروهای واردشده، تخصیص ارز و سرعت ترخیص به اندازهای باشد که عرضه در بازار افزایش پیدا کند.
مشکلات بازار خودروی ایران را نمیشود فقط گردن گرانی ارز یا مدیریت بد ایرانخودرو و سایپا انداخت. مسئله این بخش وجود یک ساختار معیوب خودرو چندلایه است که در انحصار، صنایع دولتی و خصولتی، قیمت گذاری دستوری و... گرفتار است.
این بازار رقیب را اصلاً به رسمیت نمیشناسد و مسیر منتهی به رقابت را حذف کرده است تا مصرفکننده همیشه انتخاب محدودی داشته باشد.
خودروساز داخلی با گران فروشی و سوء مدیریت بازار را مسدود کرده است. در فیلم برادران لیلا دیالوگی وجود داشت که خواهر به برادر میگفت: “راه فکر کردن همه رو بستی” من آن جمله را برای خودروساز داخلی به کار میبرم و می گویم راه اصلاح بازار را بسته است. راه هر اقدام مثبتی را بسته است. با ارادهای که در حمایت از صنعت خودروسازی زیان ده وجود دارد نمیشود بازار را اصلاح کرد.
دولت نهایت خدمتی که میکند این است که از خودروساز میخواهد خودرو را با قیمتی پایینتر از قیمت اقتصادی تولید و عرضه کنند؛ در نتیجه قیمت کارخانه و قیمت بازار از هم فاصله میگیرند. این فاصله یک رانت ایجاد میکند. قرعهکشی، صف، دلالی و ثبتنامهای غیرمصرفی نمود بی عدالتی این صنعت خودرو است.
انحصار و قیمتگذاری دستوری همدیگر را تقویت کردهاند و تولیدکننده انگیزه کافی برای افزایش بهرهوری و سرمایهگذاری ندارد. در این شرایط رقابت واقعی هیچ وقت شکل نمیگیرد. صنعت خودرو در یک چرخه معیوب سیاستگذاری گرفتار شده است. بازار را هم گرفتار کرده و مصرف کننده واقعی را هم گرفتار کرده، فقط دلال از این وضعیت خوشحال است.
مشکل بازار خودرو گرانی خودرو نیست و با واردات حل نخواهد شد. چون مشکل بازار خودرو و ساختار غیررقابتی بازار است. تورم و دلار هم به مرور باز مشکلات این ساختار معیوب را تشدید خواهند کرد.