منابع منطقهای و خبرگزاری رویترز مدعی شدهاند که عمان در جریان سفر اخیر هیأتی به تهران، پیشنهادی برای تشکیل یک سازوکار مشترک منطقهای به ایران ارائه کرده است. بر اساس این طرح، نهادی مشترک مسئول نظارت بر تردد کشتیها، هماهنگی امنیت دریایی، عملیات جستوجو و نجات و دریافت هزینههای داوطلبانه از استفادهکنندگان تنگه هرمز خواهد بود. این طرح با الگوگیری از تنگه مالاکا تنظیم شده است؛ مدلی که در آن کشورهای استفادهکننده، بهصورت داوطلبانه هزینههای ناوبری، حفاظت از محیط زیست و خدمات امدادی را تأمین میکنند. در این چارچوب، مدیریت تنگه به شکل منطقهای انجام میشود و ایران نیز کنترل انحصاری بر این آبراه نخواهد داشت.
ادعای استقبال اولیه تهران و ریاض
دیلی پاکستان به نقل از یک مقام ارشد حوزه خلیج فارس مدعی شده است که این ابتکار با استقبال اولیه ایران و عربستان سعودی مواجه شده است. بر اساس این گزارش، تهران این پیشنهاد را در گفتوگوهای غیرعلنی «گامی مثبت» ارزیابی کرده، اما همچنان بر حق خود برای اعمال حاکمیت بر آبهای سرزمینی و مدیریت تردد دریایی تأکید دارد. در همین حال، عربستان نیز از تقویت همکاریهای منطقهای برای افزایش امنیت دریانوردی حمایت کرده است. در تماس تلفنی اخیر میان وزرای خارجه ایران و عربستان نیز بر ضرورت همکاری مشترک برای ایجاد ثبات در منطقه و کاهش ناامنیهای ناشی از تنشهای اخیر تأکید شده است.
اختلاف بر سر عوارض و نحوه اداره تنگه
با وجود فضای مثبت پیرامون این ابتکار، اختلافات اساسی همچنان پابرجاست. منابع آگاه میگویند پیشنهاد عمان بر مشارکت داوطلبانه کشورها در پرداخت هزینهها استوار است، اما ایران همچنان بر دریافت عوارض اجباری برای عبور کشتیها و اعمال مدیریت بر تردد در امتداد سواحل خود تأکید میکند. به گفته تحلیلگران، همین اختلاف، مهمترین مانع تحقق توافق نهایی به شمار میرود؛ زیرا تهران مدیریت تنگه را بخشی از حقوق حاکمیتی خود میداند، در حالی که آمریکا با هرگونه سازوکار مبتنی بر اخذ عوارض یا محدودیت در عبور کشتیها مخالفت کرده است.
موضع ایران و نقش عمان
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، ضمن تأیید ادامه گفتوگوهای ایران و عمان، تأکید کرده است که این مذاکرات ارتباطی با آمریکا ندارد و صرفاً درباره مدیریت تردد دریایی و مسائل مرتبط با امنیت هرمز انجام میشود. او همچنین تصریح کرد که به دلیل ناامنی ناشی از اقدامات آمریکا، وضعیت تنگه هرمز تغییری نکرده است. در همین راستا، برخی منابع از پیشنهاد تشکیل یک کنسرسیوم منطقهای برای همکاری در حوزه امنیت دریایی و امدادرسانی خبر دادهاند؛ طرحی که مشارکت و پرداخت هزینهها در آن داوطلبانه خواهد بود.
ابهام در آینده مذاکرات
دانیا ثافر، مدیر اجرایی مجمع بینالمللی خلیج فارس در واشنگتن، معتقد است عمان در تلاش است میان خواستههای متضاد تهران و واشنگتن تعادل برقرار کند. به گفته او، مسقط با استفاده از «ابهام راهبردی» میکوشد هم از تشدید تنش جلوگیری کند و هم نقش میانجی خود را حفظ کند. این تحولات در شرایطی رخ میدهد که پس از توقف موقت حملات آمریکا، دونالد ترامپ از وجود «گفتوگوهای خوب» با ایران سخن گفته، اما همزمان هشدار داده است در صورت شکست مذاکرات، حملات از سر گرفته خواهد شد. با وجود امیدواریها نسبت به نقش میانجیگرانه عمان، دیپلماتهای منطقه معتقدند دستیابی به توافق نهایی درباره مدیریت تنگه هرمز همچنان با چالشهای جدی روبهرو است و اختلاف بر سر نحوه اداره آبراه، دریافت عوارض و واکنش احتمالی آمریکا، سرنوشت این ابتکار را نامشخص نگه داشته است.
برگرفته از: تابناک