گروه بین الملل: جنگ امریکا با ایران ۱۳ روز ادامه داشت. ترامپ شامگاه جمعه دستور توقف حمله به ایران را صادر کرد. اتفاقی که صلحدوستان را خوشحال و میانجیها را به تکاپو انداخت تا به دنبال آتش بس و نشاندن دوباره ایران و امریکا پای میز مذاکره باشند. هر چند در ایران عدهای هنوز بر طبل جنگ می کوبند اما مردم از رییس جمهور و رییس مجلس میخواهند به تفاهمنامه ۱۴ مادهای بازگردند، نفت بفروشند، پولهای بلوکه شده را آزاد کنند و تحریم و محاصره دریایی را بردارند.
پس از هفتهها تشدید تنش میان ایران و آمریکا، نشانههایی از بازگشت دیپلماسی به صحنه دیده میشود. منابع خبری از افزایش تحرکات دیپلماتیک قطر، پاکستان، عمان و مصر برای اجرای یک طرح آتشبس ۱۰ روزه خبر میدهند. گزارش پیش رو به این موضوع میپردازد:
این ابتکار پس از آن مطرح شد که حملات متقابل دو طرف متوقف شد و فضای جدیدی برای رایزنیهای سیاسی شکل گرفت. منابع نزدیک به روند میانجیگری مدعی هستند تهران و واشنگتن در پاسخ به این پیشنهاد، آمادگی خود را برای ادامه مسیر گفتوگو و دیپلماسی اعلام کردهاند.
ابتکار تازه میانجیهای منطقهای
چند روز پیش رسانههایی از جمله آکسیوس گزارش دادند که قطر، مصر، پاکستان و دیگر میانجیهای منطقه، طرحی برای آتشبس ۱۰ روزه میان ایران و آمریکا ارائه کردهاند. بر اساس این پیشنهاد، دو طرف در گام نخست به وضعیت پیش از آغاز دور جدید درگیریها بازمیگردند و سپس مذاکرات متوقفشده را از سر میگیرند.
همزمان، منابع آمریکایی اعلام کردند دولت دونالد ترامپ در حال بررسی این پیشنهاد است و از اسرائیل نیز خواسته شده از هر اقدامی که مسیر دیپلماسی را مسدود کند، خودداری کند. همزمان با حضور هیأتی از عمان در تهران نیز حملات نظامی آمریکا علیه ایران متوقف شد؛ اقدامی که برخی آن را نشانهای از فراهم شدن فضای مناسب برای رایزنیهای سیاسی ارزیابی کردهاند.
رضایت دو طرف برای ادامه گفتوگو
منابع دولتی پاکستان اعلام کردهاند که اسلامآباد و دوحه پس از دریافت پاسخهای تهران و واشنگتن، تبادل پیامها میان دو کشور را افزایش دادهاند. به گفته این منابع، هر دو طرف از اصل گفتوگو و دیپلماسی برای پایان دادن به خصومتهای اخیر و بازگشت به مذاکرات استقبال کردهاند. اگرچه جزئیات پاسخهای دو کشور منتشر نشده، اما منابع مطلع معتقدند توقف حملات متقابل، امیدها برای احیای روند مذاکرات را افزایش داده است. شبکه العربیه نیز به نقل از منابع عربی مدعی شده است که ایران و آمریکا پاسخ خود را به پیشنهاد مشترک قطر و پاکستان ارائه کردهاند.
دلایل توقف حملات آمریکا
همزمان رسانههای آمریکایی گزارش دادهاند که تصمیم واشنگتن برای خودداری از تشدید حملات، تنها یک تصمیم سیاسی نبوده و عوامل نظامی نیز در آن نقش داشتهاند. شبکه سیانان گزارش داد جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش، در نشست کاخ سفید نسبت به کاهش ذخایر تسلیحاتی و سامانههای دفاع هوایی آمریکا هشدار دادهاند. بر اساس این گزارش، ترامپ در همان نشست تأکید کرده که راهکار سیاسی را بر گزینه نظامی ترجیح میدهد، هرچند همچنان همه گزینهها را روی میز نگه داشته است. چند رسانه آمریکایی نیز گزارش دادهاند که رئیسجمهور آمریکا دستکم در مقطع کنونی تصمیمی برای گسترش عملیات نظامی علیه ایران ندارد؛ تصمیمی که با توجه به نگرانی درباره کاهش توان دفاعی آمریکا در منطقه اتخاذ شده است.
نگرانیهای اسرائیل و محاسبات جدید
رسانههای اسرائیلی نیز از تغییر رویکرد واشنگتن خبر دادهاند. شبکه ۱۲ تلویزیون اسرائیل اعلام کرد نگرانی از تشدید بیشتر درگیریها، ترامپ را به این جمعبندی رسانده که دامنه عملیات نظامی علیه ایران را افزایش ندهد. برخی رسانههای صهیونیستی نیز مدعی شدند بخشی از سامانههای دفاعی آمریکا در منطقه در جریان درگیریهای اخیر آسیب دیده و همین مسئله بر تصمیم کاخ سفید برای پرهیز از تشدید تنش تأثیر گذاشته است. در مقابل، ارتش ایران نیز اعلام کرد با توجه به راهبرد «تلافیجویانه» خود، پس از توقف حملات آمریکا، عملیات متقابل ایران نیز متوقف شده است. با این حال، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا مدعی است که محاصره دریایی علیه ایران همچنان ادامه دارد.
تنگه هرمز در مرکز مذاکرات
یکی از محورهای اصلی طرح جدید آتشبس، آینده تنگه هرمز است. میانجیها پیشنهاد دادهاند در دوره آتشبس ۱۰ روزه، مذاکرات درباره سازوکار بلندمدت عبور و مرور کشتیها در این آبراه راهبردی آغاز شود. بر اساس گزارش آکسیوس، پیشنهاد مطرحشده شامل بازگشایی کامل هر دو مسیر کشتیرانی تنگه هرمز است؛ مسیر جنوبی از طریق آبهای عمان و مسیر شمالی از طریق آبهای ایران. هدف از این طرح، کاهش تنشهای امنیتی و تضمین ادامه تجارت دریایی عنوان شده است.
پیشنهادهای اقتصادی
برای مدیریت هرمز
منابع منطقهای همچنین از بررسی راهکارهای اقتصادی برای مدیریت تنگه هرمز خبر دادهاند. یکی از پیشنهادها این است که ایران در ازای ارائه خدمات امنیت دریایی، حفاظت از محیط زیست و سایر خدمات مرتبط، کارمزدهای مشخصی دریافت کند؛ الگویی که به گفته این منابع مشابه شیوه مدیریت تنگه مالاکا است. طرح دیگر نیز ایجاد صندوقی مشترک با مشارکت سازمان بینالمللی دریانوردی برای مدیریت این درآمدهاست؛ موضوعی که قرار است در صورت آغاز مذاکرات، مورد بررسی قرار گیرد. در مجموع، ابتکار تازه میانجیهای منطقهای تلاشی برای توقف چرخه درگیری و بازگرداندن تهران و واشنگتن به مسیر دیپلماسی است. هرچند هنوز هیچ توافق رسمی اعلام نشده، اما توقف حملات متقابل و تبادل پیامها میان دو طرف، امیدها به کاهش تنش و احیای مذاکرات را افزایش داده است.
برگرفته از: تابناک