فرانسه، با تاریخ پرفراز و نشیب خود، همواره بهعنوان یکی از کانونهای مهم اعتراضات اجتماعی و سیاسی در اروپا شناخته میشود. از دوران قرون وسطی تا انقلاب کبیر فرانسه، فرهنگ اعتراض در این کشور تبدیل به بخشی از هویت اجتماعی آن شد. این اعتراضات که اغلب با هدف مبارزه با ظلم، فساد و بیعدالتی مطرح میشدند، نهتنها تحولات داخلی فرانسه را شکل دادند، بلکه تاثیرات عمیقی بر سایر کشورها و انقلابهای اجتماعی و سیاسی در سراسر جهان گذاشتند.
قرون وسطی
در دوران قرون وسطی، فرانسه شاهد اعتراضات گستردهای از سوی اقشار مختلف مردم بود. این اعتراضات معمولاً علیه ظلم و استبداد شاهان، اشراف و کلیسا بود که بخش عظیمی از منابع کشور را در اختیار داشتند. یکی از اولین نمونههای این اعتراضات، قیامهای دهقانی مانند قیام دهقانان در سال ۱۳۳۷ در فرانسه است که بهدلیل فشارهای مالی و اجتماعی علیه سیستم فئودالی بوجود آمد. این قیامها و اعتراضات، هرچند بهسرعت سرکوب میشدند، اما نشانهای از نارضایتی عمومی و تمایل به تغییر بودند.
دوران انقلاب فرانسه
اوج اعتراضات اجتماعی در تاریخ فرانسه، در دوران انقلاب کبیر فرانسه در سال ۱۷۸۹ به وقوع پیوست. این انقلاب که در پی اعتراضات گسترده علیه نابرابریهای اجتماعی، فساد حکومتی و بیعدالتیهای نظام فئودالی شکل گرفت، به سرعت به یک انقلاب بزرگ سیاسی تبدیل شد. مردم فرانسه با شعارهای آزادی، برابری و برادری به خیابانها آمدند و تلاش کردند تا ساختارهای اجتماعی و سیاسی فرانسه را از نو بنا کنند. در این دوره، اعتراض بهعنوان ابزاری برای تغییر اجتماعی و سیاسی مطرح شد و مفهومی نو به خود گرفت.
دوران سلطنت لوئی شانزدهم
یکی از نقاط عطف اعتراضات اجتماعی در فرانسه، دوره سلطنت لوئی شانزدهم بود. نارضایتیها از سلطنت مطلقه و سبک حکمرانی لوئی شانزدهم بهویژه در میان طبقات پایین جامعه به اوج رسید. در سال ۱۷۸۹، بحران مالی ناشی از جنگهای طولانیمدت فرانسه و فساد دربار، فشار زیادی بر طبقات فقیر و متوسط وارد کرد. در همین زمان بود که مردم بهویژه از طریق شورای عمومی و تجمعات خیابانی به اعتراضات خود ادامه دادند. اعتراضات خیابانی بهویژه در پاریس، بهصورت تظاهرات و شورشها در برابر کاخ سلطنتی لوئی شانزدهم شکل گرفت و در نهایت منجر به سقوط سلطنت و ایجاد جمهوری فرانسه شد.
ایجاد انقلابهای اجتماعی
فرهنگ اعتراض در فرانسه، از انقلاب کبیر به بعد، یک روند مستمر را طی کرد. پس از انقلاب، فرانسه همچنان شاهد تظاهرات، اعتصابات و اعتراضات مردمی بود که در قالب جنبشهای مختلف اجتماعی خود را نشان میدادند. یکی از مهمترین این جنبشها، جنبش کارگری فرانسه بود که در اوایل قرن ۱۹ در واکنش به شرایط دشوار کار و زندگی طبقات پایین اجتماعی شکل گرفت. اعتراضات کارگران به شرایط کاری و زندگی خود، در بسیاری از موارد به اعتصابات سراسری تبدیل شد که در تاریخ فرانسه و اروپا بهعنوان یکی از نمادهای مقاومت طبقه کارگر شناخته میشود.
تأثیر فرهنگ اعتراض در فرانسه قدیم
فرهنگ اعتراض در فرانسه قدیم، علاوه بر تأثیرات داخلی، بر کشورهای دیگر نیز تأثیرات مهمی گذاشت. انقلاب فرانسه و جنبشهای اعتراضی پس از آن، الهامبخش بسیاری از جنبشهای مشابه در دیگر کشورهای اروپایی و حتی آمریکای لاتین شدند.