پنجشنبه در ژنو، ایران و آمریکا بار دیگر پشت میز مذاکره خواهند نشست؛ دوری که نه صرفاً ادامه گفتوگوهای گذشته، بلکه آزمونی برای دیپلماسی ایران، سنجش اراده طرف آمریکایی و نمونهای از امکان حلوفصل اختلافات پیچیده از طریق دیپلماسی است. این مذاکرات در حالی برگزار میشود که فشارهای اقتصادی، تهدیدات نظامی منطقهای و روایتهای رسانهای پرتنش، فضای سیاسی را مسموم کردهاند. اما تهران، این بار بیش از همیشه تلاش دارد دیپلماسی را بهعنوان راهبردی عقلانی، منطقی و متحد با منافع ملی دنبال کند.
چرا مذاکره؟
از نگاه سیاستورزان ایرانی، گفتگو با آمریکا نه نشانه ضعف، بلکه نشانه بلوغ سیاسی است. در هفتههای گذشته، تنشها بالا رفته و اظهارات مقامات آمریکایی بارها با تهدیدهای جدید همراه بوده است. در چنین فضایی، نشستن پای میز مذاکره فراهم میکند تا دو طرف بتوانند اختلافات را در یک چارچوب قانونی و قابل پیشبینی مورد بحث قرار دهند، بجای آنکه تنشها به بحرانهای گسترشیافته منجر شوند. ایران در این دور مذاکرات بر دو اصل تکیه دارد: رفع تحریمها و تضمین صلحآمیز بودن برنامه هستهای خود. این رویکرد، با وجود اهمیت راهبردی، خالی از چالش نیست؛ اما از نظر تحلیلگران سیاسی، راهی تقریباً تنها برای جلوگیری از بحرانهای گستردهتر است ، بحرانهایی که میتواند فشار اقتصادی را بیشتر کند، امنیت منطقه را بیثبات سازد و ایران را از مسیر پیشرفت دور کند.
تجربه قبلی، درس برای آینده
در ماههای گذشته، ایران بارها تأکید کرده است که برنامه هستهایاش صلحآمیز است و به دنبال تسلیحات هستهای نیست. این پیام، نه فقط به آمریکا، بلکه به جامعه جهانی مخابره شده است. وزیر خارجه ایران در دیدارهای پیشین گفته است ایران آماده ارائه تضمینهای فنی برای آرامسازی نگرانیهای طرف مقابل است، اما در عین حال، حق قانونی خود برای غنیسازی را حفظ میکند و آن را غیرقابل چشمپوشی میداند. این موضع ترکیبی، هم در داخل کشور و هم در سطح بینالمللی بازتابهایی داشته است. برخی تحلیلگران معتقدند این رویکرد میتواند راهگشای توافقی باشد که ضمن رفع بخش اعظم تحریمها، خطوط قرمز ایران را نیز حفظ کند.
چالشهای پیش رو؛ باز کردن گرههای سخت
بدیهی است اختلافات هنوز پابرجاست. آمریکا خواهان تضمینهای بیشتر درباره عدم دستیابی ایران به سلاح هستهای است، در حالی که ایران از حق قانونی خود برای غنیسازی دفاع میکند. در عین حال، موضوع تحریمها فقط جنبه اقتصادی ندارد؛ بلکه نمادی از فشارهای سیاسی و استراتژیک هم هست که تهران معتقد است باید در مذاکرات حل شود. این چالش، دال مرکزی مذاکرات ژنو خواهد بود: چگونه میتوان یک توافق یافت که هم منافع ملی ایران را تضمین کند و هم دغدغههای امنیتی طرف مقابل را پاسخ دهد؟ ایران در این نقطه تردید نمیکند که باید از برنامه هستهای صلحآمیز دفاع کند، اما در عین حال بارها نشان داده که آماده ارائه تضمینهای قابل راستیآزمایی برای جلوگیری از سوءتفاهمهاست.