به قلم سردبیر
افزایش سطح تنش میان ایران و آمریکا بار دیگر منطقه را در وضعیتی حساس قرار داده است. دونالد ترامپ با تعیین مهلتی ۱۰ تا ۱۵ روزه از تهران خواسته به توافق تن دهد و همزمان با اعزام تجهیزات نظامی پیشرفته، از جمله ناوهای هواپیمابر آبراهام لینکلن و جرالد فورد به خاورمیانه، پیام نمایش قدرت ارسال کرده است. این تحرکات بیش از آنکه نشانه جنگ باشد، تلاشی برای افزایش فشار روانی و سیاسی به منظور کشاندن ایران به میز مذاکره است. اما پرسش این است: آیا راهی برای خروج از چرخه تهدید و تقابل وجود دارد؟ واقعیت آن است که جنگ، نه برای ایران و نه برای آمریکا، گزینهای کمهزینه نیست. تجربه نشان داده هرگونه درگیری میتواند به بیثباتی فراگیر، افزایش قیمت انرژی، گسترش ناامنی و تحمیل هزینه اقتصادی و انسانی منجر شود. افکار عمومی آمریکا نیز، بر اساس نظرسنجیها ، تمایل چندانی به ورود به جنگی تازه در خاورمیانه ندارد. در ایران نیز جامعه تحت فشار تحریم است و خواهان ثبات اقتصادی و کاهش تنش و داشتن زندگی خوب است. نمایش قدرت نظامی، بخشی از ادبیات بازدارندگی است؛ اما بازدارندگی زمانی مؤثر است که در کنار آن، مسیر دیپلماسی باز بماند. شروط سهگانهای که از سوی ترامپ مطرح شده، اگر بهگونهای تنظیم شوند که معنای تسلیم یکجانبه را القا کنند با مقاومت روبهرو خواهند شد. در مقابل، اگر چارچوبی مبتنی بر بدهبستان متوازن و تضمین شکل گیرد، امکان حرکت به سوی توافقی موقت یا مرحلهای وجود دارد. راه خروج از جنگ، پیش از هر چیز در پذیرش این اصل نهفته است که امنیت پایدار از مسیر گفتوگو حاصل میشود، نه از دهانه سلاح. تجربه برجام نشان داد که پیچیدهترین پروندهها را می توان از طریق مذاکره حلوفصل کرد، البته این مهم نیازمند اراده سیاسی و اعتمادسازی متقابل است. بازگشت به سازوکار چندجانبه، استفاده از میانجیهای منطقهای و بینالمللی و تعریف گامهای اعتمادساز متقابل میتواند فضای تنش را مدیریت کند. تعیین ضربالاجل کوتاهمدت، آن هم در فضایی آکنده از بیاعتمادی، بیش از آنکه راهگشا باشد، احتمال سوءمحاسبه را افزایش میدهد. در شرایطی که منطقه با بحران غزه و دریای سرخ مواجه است، درگیری جدید میتواند پیامد غیرقابل پیشبینی داشته باشد. برای ایران، بهرهگیری از دیپلماسی، حفظ انسجام داخلی و پرهیز از واکنش هیجانی اهمیت دارد. برای آمریکا نیز واقعگرایی اقتضا میکند که بداند فشار حداکثری بدون افق روشن سیاسی به نتیجه مطلوب نمیرسد. به هر روی، هنوز پنجرهای برای دیپلماسی باز است. اگر عقلانیت سیاسی بر هیجان غلبه کند، ناوها میتوانند به بندر بازگردند و میز مذاکره جای میدان نبرد را بگیرد. تاریخ نشان داده که حتی در اوج تنش، گفتوگو ممکن است به شرط آنکه ارادهای وجود داشته باشد. شواهد و قرائن نشان می دهد که امکان جنگ بیشتر از توافق شده است.