علی ودایع با نگاهی متفاوت به ماهیت تنش اخیر، در این رابطه گفت: باید به روابط ایران و آمریکا نگاهی فرایندی داشت. در تحلیل این روابط نگاه مقطعی یا نقطهای منجر به خطای محاسباتی خواهد شد. قبل از حضور دونالد ترامپ در قدرت در برهه های مختلف رفتارهای مختلفی را از طرفین مشاهده کرده ایم. اما همواره تقابل دو طرف به نبرد در منطقه خاکستری معطوف بود.
ودایع افزود: بعد از ماجرای هفتم اکتبر2023 وضعیت تغییر کرد. نظریه ای وجود دارد که کل آن ماجرا میتینگی از سوی اسرائیل بود و می توان گفت تلاش نتانیاهو را برای رویارویی مستقیم شاهد بودیم و سعی بر این بود که تقابل از منطقه خاکستری خارج شود.
وی در ادامه اضافه کرد: در دوره بایدن می دیدیم طرف مقابل به دنبال فریز سطح تنش است، ولی حضور دونالد ترامپ وضعیت متفاوتی را رقم زد. پیش از جنگ عنصر زمان برای ترامپ اهمیت داشت و زمانی را تعیین کرده بود و ضرب الاجل داده بود و وقتی متوجه شد خواسته هایش به نتیجه نرسید، از حرف خود عقب ننشست و با تقسیم کار بین واشنگتن و تل آویو نمایش قدرت خود را به راه انداخت. آمریکا حتی تلاش کرد در آن درگیری ها خود تاریخ شروع و پایان را تعیین کند.
این کارشناس سیاسی در تشریح وضعیت نه جنگ و نه صلح گفت: در فضای پسا جنگ تحولاتی رخ داد. قبل از نشست اخیر مسقط باز هم وضعیت به فضای رویارویی در منطقه خاکستری شباهت پیدا کرده بود. من از این الفاظ استفاده می کنم چون باید زمین نبرد مشخص شود. نبرد در منطقه خاکستری وضعیت نه جنگ و نه صلح است. یعنی هیچ مرزی مشخص نیست.
وی افزود: در این موقعیت نباید بازی طرف مقابل با گسل های اجتماعی داخل کشور را نادیده گرفت. در جنگ ۱۲ روزه گسل های اجتماعی به سمت همگرایی حرکت کرد ولی حاکمیت نتوانست از این وضعیت استفاده کند و مهندسی اجتماعی نداشت.
این استاد علوم سیاسی ضمن تشریح طرح ایالات متحده برای جمهوری اسلامی اظهار داشت: اخیرا آمریکا با حضور نظامی در منطقه در مرحله اول حلقه محاصره ایران را تکمیل می کند. مدلی از فشار سخت علیه تهران اجرا می شود تا ایران پای میز مذاکره حاضر شود. در عین حال به شکلی ویژه شاهد تلاش برای ایجاد آشوب فکری در تهران هستیم. در سطح حاکمیت، نخبگان و توده های مردم شاهد این آشوب فکری هستیم.
وی در این خصوص خاطرنشان کرد: ذهن دونالد ترامپ متاثر از محاسبه سود و زیان است. به روایت نشریه های آمریکایی، ترامپ در ونزوئلا عملیاتی تمیز و کم هزینه انجام داد. این انتظار در ایالات متحده وجود دارد که درباره ایران هم به همین صورت عمل شود و طرح های واشنگتن برای ایران، هزینه بر نباشد. اما مساله ایران متفاوت از ونزوئلا است.
ودایع در این رابطه اظهار داشت: سناریوی خوشبینانه می گوید ترامپ به دنبال یک پیروزی سریع است. فراموش نکنیم رئیس جمهور آمریکا شومن است و شیفته نمایش اقتدار خود است. چه بسا در فرایند مذاکرات ایران به نقطه ای برسد که با آمریکا معامله کند، همانطور که دونالد ترامپ هم در ادبیات خود بیشتر از لفظ معامله استفاده می کند.
وی در ادامه افزود: معروف است که ترامپ در لحظه های آخر از خود نرمش نشان می دهد تا به پیروزی سریع برسد. برخلاف این وضعیت وقتی احساس می کند نمی تواند به نقطه مطلوب خود برسد، روحیه سخت خود را نشان می دهد. شاید بتوان گفت وقت اضافه ای که در رویارویی ایران و آمریکا محاسبه شده نیز رو به اتمام است. این تحلیلگر سیاست خارجی در رابطه با آغاز گفت و گوها میان ایران و آمریکا یادآور شد: در مورد مذاکرات مسقط می توان گفت طرفین در تلاش دریافت منافع هم هستند. بسیاری عقیده دارند این مذاکرات شکست خورده است، ولی به عقیده من بازگشت دوباره به میزی که تخریب شده بود موفقیتی دیپلماتیک برای طرفین است. با وجود ادبیات تهدید آمیز ترامپ حضور جرالد کوشنر و دیوید ویتکاف در مسقط به منظور مذاکره با طرف های ایرانی را باید موفقیتی کوچک برای دیپلماسی بدانیم. وی یادآور شد: البته نمی توان روی این موفقیت حساب ویژه ای باز کرد چون تا رسیدن طرفین به توافق راه زیادی مانده است. در این مرحله نمی توان به راحتی از کنار شخصیت شناسی مذاکره کنندگان گذشت. مدل رفتاری دونالد ترامپ وضعیتی متفاوت ایجاد کرده است. ویتکاف با جان کری متفاوت است کری به دنبال قرار داد و تبصره ها بود، اما ویتکاف فردی تاجر و معامله گر است. این گروه می خواهند هر چه زودتر معامله را جوش بدهند و ماجرا تمام شود این موقعیت برای ایران فرصت و تهدید است. این کارشناس سیاسی در این رابطه تصریح کرد: از دید من امکان رسیدن به توافق از بین نرفته است، اما در این بین عامل مهم و تعیین کننده ای به نام بنیامین نتانیاهو وجود دارد که چهارشنبه سراسیمه به واشنگتن خواهد رفت. در رسانه های اسرائیلی نگرانی نسبت به نشست مسقط به وضوح قابل مشاهده بود. اسرائیل نگران توافق احتمالی بین ایران و آمریکا است. علی ودایع در پایان گفت و گو تاکید کرد: در حال حاضر مذاکره برای فریز آتش است. لایه دیگری وجود دارد که شاید آمریکا لابلای مذاکرات به دنبال مشروع سازی حمله به ایران باشد. پیرامون پرونده ایران شاهد بی سابقه ترین سطح همگرایی امنیتی و دیپلماتیک هستیم و آمریکا برخلاف این فرایند به دنبال واگرایی هستند. این یک تله گذاری ویژه است که نباید وارد آن شویم.