قاسم محبعلی در پاسخ به سوالی که به ابهامات گفت و گو در مسقط اشاره داشت و گفت: قبل از هر صحبتی درباره ابهامات و سوالاتی که مذاکرات اخیر به وجود آورده، باید شرایط ویژه حال حاضر را در نظر بگیریم. بعد از اتفاقاتی که در داخل کشور رخ داد، انعکاس بین المللی آن حوادث و حضور نیروهای نظامی آمریکا در منطقه؛ شرایط برای ایران تغییر کرد.
محبعلی افزود: این حجم از حضور نظامی آمریکا در منطقه با عنوان دیپلماسی قایقهای توپ دار در زمان استعمار و در حال حاضر با نام دیپلماسی ناوهای هواپییمابر شناخته میشود و به این صورت عمل میکند که طرف مقابل یا پای میز مذاکره حاضر میشود یا منتظر شلیک خواهد بود! حرکت نظامی اخطاری است و تصویر عدم حضور در مذاکره و عدم توافق را ترسیم میکند.
وی در ادامه اضافه کرد: مذاکرات در شرایطی انجام میشود که آمریکا با اقدامات خود تهران را مجبور به حضور پای میز مذاکره کرده و ایران به آمریکا میگوید اگر شلیک کنید، شلیک خواهم کرد. از این رو شاید آنچه در جریان است هنوز در مفهوم مذاکرهای دیپلماتیک قابل توضیح نباشد و تنها گفت و گویی در جریان است تا آنچه محتمل است به طرفین ابلاغ شود.
این کارشناس سیاست خارجی با اشاره به الزامات مذاکره گفت: ایران آمریکا تا زمانی که روبروی هم و پشت یک میز ننشستند، دستور کار مذاکرات مشخص نیست و اهداف دو طرف شفاف و قابل طرح نشده؛ نمیتوان گفت این گفت و گو ها از جنس مذاکراتی دیپلماتیک و قائل به نتیجه است. ایران برای مذاکره رفت تا خطر حمله نظامی آمریکا را کاهش دهد ولی موفقیت یا عدم موفقیت تهران بحثی پیچیده دارد و موضوع گفت و گویی دیگر است.
وی در این خصوص افزود: ما در عمان شاهد تبادل مواضع بودیم نه مذاکره. طرفین به پایتختهای خود رفتند تا با مقامات عالی رتبه مشورت کنند و پس از این مرحله اگر بازگشتی به گفت و گو ها وجود داشته باشد، درباره چگونگی مذاکرات و دستور کار صحبت خواهد شد. از آن مرحله به بعد میتوانیم بگوییم مذاکرات ایران و آمریکا شروع شده است.
محبعلی درباره دلیل تغییر محل مذاکرات گفت: انتقال مذاکرات به مسقط یکی از بزرگترین سؤالات این دور از گفت و گو ها بود که به خواست طرف ایرانی انجام شد. مشخصاً طرف ایرانی و تا حدودی طرف آمریکایی علاقمند نبودند در جایی گفت و گو کنند که فضای باز سیاسی وجود دارد و رسانهها در آنجا فعالیت میکنند. در مورد ترکیه منافع این کشور در مذاکرات ایران و آمریکا نیز مطرح بود از این رو محل گفت و گو به عمان منتقل شد، زیرا این کشور از قبل مذاکرات منفعت نمیبرد.
وی در ادامه خاطرنشان ساخت: عمان کشوری بی طرف محسوب میشود و فعالیتهای رسانهای گستردهای در این کشور وجود ندارد، درحالیکه ترکیه روابط ویژهای با ایران، آمریکا، اسرائیل و کشورهای عرب منطقه دارد و چون میتواند منافع و سیاستهای خود را دنبال کند، از این رو به عنوان میانجی یا برگزار کننده مذاکرات مورد قبول هیچ یک از طرفها نبود.
مدیرکل پیشین بخش خاورمیانه وزارت امور خارجه ضمن تشریح اهداف آمریکا از تشدید حضور نظامی در منطقه گفت: در شرایط فعلی سناریوهای متعددی مطرح است، ولی هیچ کدام قطعی نیست و پیش بینی تحقق صددرصدی ندارند. آمریکا به منطقه نیروی نظامی آورده تا از این ابزار برای رسیدن به اهداف اش استفاده کند. اگر بتواند بدون درگیری به خواستههای خود برسد، سایه جنگ از سر ایران و منطقه دور میشود. ولی عدم تحقق خواستههای ایالات متحده احتمال بروز جنگ را تشدید میکند.
وی افزود: نتیجه این تنش مبهم است. زیرا مناسبات ایران و آمریکا، روابط ایران و جهان غرب، مساله ایران و اسرائیل و حتی روابط ایران و کشورهای منطقه؛ جریانی به هم پیوسته و پر از پیچیدگی دارد که پرداختن به هر یک از این مؤلفهها هزینه و فایده جنگ و صلح را متفاوت نشان میدهد. هر لحظه ممکن است منفعتی بر هزینهاش بچربد و اتفاقاتی بیفتد و وضعیت تغییر کند.
این کارشناس و تحلیلگر سیاست خارجی در تشریح طرح آمریکا برای ایران گفت: برای من مشخص نیست که آیا آمریکا به دنبال اجرای کدام تغییر در ایران است؟! آیا کاخ سفید تغییر رژیم سیاسی را در نظر گرفته یا صرفاً به دنبال تغییر در رفتار است؟! هر یک از گزینهها ممکن است ولی مطمئن هستم آمریکا ابتدا با دستیابی به اهداف در دسترس و ممکن شروع میکند و سپس دیگر سناریوها و اهداف بعدی را پیگیری خواهد کرد. وی در این رابطه افزود: احتمالاً مرحله اول متوقف کردن کامل غنی سازی و خروج اورانیوم 20 و ۶۰ درصدی از ایران است. اما مسائل ایران و آمریکا گسترده است و با اجرای این مرحله پایان پیدا نخواهد کرد. آمریکا به دنبال موضوعات بعدی میرود و حوزه به حوزه به دنبال تغییر خواهد بود. قاسم محبعلی در پایان گفت و گو متذکر شد: مشخص نیست که فضای داخلی ایران با نارضایتی که دارد، تاب تحمل این روند و تبعات اش را داشته باشد یا نه؟! به ویژه که طرف مقابل تا جایی با مذاکره و گفت و گو اهداف اش را پیگیری خواهد کرد و شاید از مرحلهای به بعد کار به استفاده از قوه نظامی بکشد و طرفین درگیر شوند. همانطور که امروز گزینه جنگ در سناریوها مطرح میشود و از نظر عموم کارشناسان و تحلیلگران دور نمانده است.