سقوط همزمان قیمت طلا، نقره و نفت در روز دوشنبه 13 بهمن ( ۲ فوریه ۲۰۲۶) که برخی آن را «ریزش تاریخی» یا «تصفیهحساب بزرگ» نامیدهاند، نتیجه ترکیب چند عامل قوی در یکزمان بود که بازار را غافلگیر کرد. چرا این اتفاق افتاد:
۱- معرفی کوین وارش به عنوان نامزد ریاست فدرال رزرو توسط ترامپ، عامل اصلی و جرقه اولیه این اتفاق بود. وارش سابقهای به عنوان یک سیاستگذار «هاوکیش» (سختگیرانه در برابر تورم) دارد.
سیاست پولی «هاوکیش» چیست؟
هاوکیش (Hawkish) اصطلاحی در اقتصاد و سیاست پولی است که از کلمه انگلیسی "Hawk" به معنی شاهین گرفتهشده، شاهین پرندهای درنده، تیزبین و مهاجم است، پس این اصطلاح برای توصیف رویکرد سختگیرانه، تهاجمی و جنگطلبانه در برابر تورم استفاده میشود.
اولویت اصلی سیاست پولی هاوکیش: کنترل و کاهش تورم حتی اگر به قیمت کند شدن رشد اقتصادی، افزایش بیکاری یا فشار بر اقتصاد باشد.
دوگانگی در ادبیات مالی جهان
سیاست پولی بانکهای مرکزی تنها مجموعهای از تصمیمات فنی درباره نرخ بهره یا ترازنامه نیست؛ بلکه روایتگر جدالی دائمی میان دو نگاه متفاوت به اقتصاد است. گاهی سیاستگذاران با سختگیری در پی مهار تورم برمیآیند و گاهی با نگاهی انعطافپذیر، رشد اقتصادی و اشتغال را در اولویت قرار میدهند. این دوگانگی در ادبیات مالی جهان با اصطلاحات «هاوکیش» و «داویش» شناخته میشود؛ واژگانی که بارها تیتر خبرگزاریهای مالی شده و واکنش فوری معاملهگران در بازار ارز را برانگیختهاند.
سیاست هاوکیش و داویش
اهمیت این جهتگیریها تنها به تصمیمات اتاقهای بسته بانکهای مرکزی محدود نمیشود؛ بلکه اثر مستقیم آنها بر نرخ ارز، جریان سرمایه و حتی استراتژیهای معاملاتی روزانه معاملهگران فارکس مشهود است. درک تفاوت میان سیاستهای هاوکیش و داویش برای هر سرمایهگذار و معاملهگری ضروری است، چراکه کوچکترین تغییر در لحن یا تصمیم سیاستگذاران میتواند آغازگر نوسان باشد که فرصتها و تهدیدهای تازهای را در بازار رقم میزنند.
ابزار اصلی: افزایش نرخ بهره (Interest Rate)، کاهش عرضه پول، سختگیری در وامدهی، یا سیاستهای انقباضی (Tightening).
نتیجه
دلار آمریکا (ارز کشور مربوطه) تقویت میشود چون نرخ بهره بالاتر، سرمایهگذاران خارجی را جذب میکند و طلا، نقره و سایر داراییهای بدون بهره افت میکنند زیرا بازده اوراق قرضه بالا میرود و دلار قوی میشود.
اقتصاد ممکن است کمی سرد شود تا تورم مهار گردد.
این خبر موجب شد که شاخص دلار آمریکا (DXY) ناگهان تقویت شود و بازده اوراق قرضه دولتی آمریکا افزایش یابد. سرمایهگذاران شروع به فروش طلا و نقره کردند تا به سمت داراییهای دلاری بروند. این عامل باعث شد طلا در جمعه حدود 9 تا 10 درصد و در روز دوشنبه افت شدید داشت. (درمجموع انس جهانی طلا از اوج ۵۶۰۰ دلار به محدوده ۴۷۰۰-۴۸۰۰ دلار سقوط کرد).
۲- افزایش وجه تضمین معاملات آتی طلا و نقره توسط CME
پس از نوسان بازار در هفته گذشته بهویژه در روز جمعه، بورس کالای شیکاگو (CME) میزان وجه تضمین (Margin Requirements) برای قراردادهای آتی طلا و نقره را افزایش داد.
بر اساس این تغییرات:
-وجه تضمین قراردادهای آتی طلا از حدود ۶٪ به ۸٪ افزایشیافته است.
-وجه تضمین قراردادهای آتی نقره نیز از حدود ۱۱٪ به ۱۵٪ رسیده است.
این اقدام معمولاً برای کاهش ریسک بازار در دورههای نوسان بالا انجام میشود.این افزایش درست قبل یا همزمان با معاملات دوشنبه اعمال شد.
۳- کاهش تنش ژئوپلیتیک میان ایران و آمریکا
اوپک پلاس تغییری در تولید نفت برای ماه مارس اعلام نکرد و عرضه همچنان بالا ماند. نتیجه این شد که نفت برنت حدود ۵٪ افت کرد و به محدوده ۶۵-۶۶ دلار ماند. (قیمت نفت در هفته قبل حدود ۷۰ دلار بود).
۴- حباب یا ریزش قیمتها
قیمت طلا و نقره در ماههای اخیر غیرعادی بالا رفت و حالت حبابی پیدا کرد.
شاخصهای تحلیلی نشان میداد بازار در وضعیت خرید بیشازحد قرار دارد. بازار پرشده بود از خریداران هیجانی و خبرهای سیاسی که فقط جرقهای بودند برای ترکیدن حبابها. بازار از قبل آماده سقوط شده بود.
افت قیمتها
*نقره هفته قبل ریزش شدید داشت در مقاطعی تا حدود ۳۰٪ یا بیشتر در یک روز کاهش قیمت را تجربه کرد.
*طلا حدود ۵ تا ۱۰٪ افت در یک روز داشت و درمجموع فاصله قابلتوجهی از اوج قیمت گرفت.
*نفت برنت حدود ۵٪ کاهش قیمت داشت.
مقدار زیادی پول از بازار فلزات گرانبها خارج شد اما در کوتاهمدت بازار هنوز پر نوسان و پرریسک است، مخصوصاً برای نقره که بیشترین سقوط را داشته است.