برای اکثر ما پیش آمده که در برابر برخی شیرینیها و خوراکیها نتوانیم مقاومت کنیم. اما این میل شدید فقط به خاطر نوستالژی یا ضعف اراده نیست؛ علم عصبشناسی نشان میدهد هوسهای غذایی فصلی نتیجه تعامل پیچیدهای میان مغز، تکامل، شرایط محیطی و بازاریابی هوشمندانه صنایع غذایی است.
به گزارش همشهری آنلاین، محصولات غذایی مناسبتی، از شکلاتها گرفته تا بستهبندیهای رنگارنگ و محدود زمان، با دقتی مشابه صنعت دخانیات طراحی میشوند. به گفته دکتر اشلی گیرهارت - پژوهشگر اعتیاد غذایی، شرکتهای غذایی با ترکیب طعم، شکل، رنگ و خاطرات خوش دوران کودکی، نوعی وابستگی احساسی ایجاد میکنند. بسیاری از این هوسهای خوراکی ساخته و پرداخته بازاریابیاند؛ اما ماجرا به همینجا ختم نمیشود.
غریزهای بهجامانده از دوران غارنشینی
از دیدگاه تکاملی، انسانها در هوای سرد تمایل بیشتری به خوردن دارند. اجداد ما برای بقا در زمستانهای طولانی نیاز داشتند ذخایر انرژی بدن را افزایش دهند. این الگوی زیستی هنوز در بدن ما فعال است. رنگهای درخشان، تنوع طعمها و بافتها نیز ریشهای باستانی دارند. مغز انسان بهطور طبیعی به تنوع واکنش مثبت نشان میدهد، زیرا در گذشته تضمینکننده دریافت مواد مغذی متنوع بوده است. امروزه همین ویژگی برای فروش خوراکیهایی به کار میرود که الزاما به آنها نیاز نداریم. علاوه بر این، کوتاهتر شدن روزها و هوای سرد باعث میشود به غذاهای سنگینتر و شیرینتر تمایل پیدا کنیم. هوای خشک زمستان نیز اغلب بدن را دچار کمآبی خفیف میکند؛ حالتی که مغز آن را با گرسنگی اشتباه میگیرد. گاهی فشارهای مالی، اجتماعی و خستگی سبب میشود از غذا به عنوان ابزاری برای آرامش استفاده شود. خوراکیهای شیرین و چرب مسیرهای دوپامینی و اوپیوئیدی مغز را فعال میکنند؛ همان مسیرهایی که احساس لذت و آرامش را افزایش میدهند. مغز ما سه مرکز تصمیمگیری دارد؛ مرکز نیاز (متابولیک)، مرکز احساس و مرکز کنترل منطقی. در مواجهه با خوراکیهای وسوسهبرانگیز، بخش احساسی فعال میشود و بخش منطقی تلاش میکند مقاومت کند. در برخی افراد، بهویژه کسانی که اضافهوزن دارند، این بخش منطقی ضعیفتر عمل میکند.
وقتی صنعت غذا از مغز شما جلوتر است
صنعت غذا سالانه میلیاردها دلار صرف پژوهش درباره رفتار مصرفکننده میکند. رنگهای قرمز و سبز و عرضه محدود محصولات، همگی برای تحریک همان بخشهای باستانی مغز طراحی شدهاند. مفهوم «فقط برای مدت محدود» حس فوریت ایجاد میکند و مغز را به این باور میرساند که اگر الان نخورد، فرصت را از دست داده است.
چگونه مغز خود را دور بزنیم؟
دانستن برخی سازوکارها به شما قدرت انتخاب میدهد؛ از جمله اینکه، از قبل نه گفتن را تمرین کنید، گزینهها را محدود کنید؛ هرچه تنوع کمتر باشد، احتمال پرخوری کاهش مییابد. خواب کافی داشته باشید؛ چراکه کمخوابی ترشح هورمون گرسنگی را افزایش میدهد. قبل از خوردن، آب بنوشید؛ شاید تشنه باشید، نه گرسنه. خانگی را به صنعتی ترجیح دهید؛ لذت بردن از غذای خانگی همراه با خاطره، سالمتر از خوردن بیهدف خوراکیهای بستهبندیشده است. بنابر اعلام دفتر آموزش و ارتقای سلامت وزارت بهداشت، هوسهای غذایی نه نشانه ضعف شما، بلکه نتیجه برنامهریزی مغز و محیط اطرافتان هستند. با آگاهی از این فرآیندها، میتوانید هوشمندانهتر انتخاب کنید؛ لذت ببرید، بدون آنکه زیادهروی کنید.
درباره آلرژی به بادمجان
بادمجان حاوی پروتئینهایی است که میتوانند به عنوان آلرژن عمل کنند و هرچند آلرژی به بادمجان گرچه نادر است، اما وجود دارد. بادمجان یکی از سبزیجات خوشمزه و پرطرفدار بین ایرانیها است، اما متاسفانه با همهی طعم خوبش میتواند در بعضی افراد باعث بروز واکنشهای آلرژیک شود. این واکنشها ممکن است از خفیف تا شدید متغیر باشند. اما چرا بعضیها به بادمجان حساسیت نشان میدهند و بعضیها نه؟ دکتر نوید شبانکاره، متخصص آلرژی و ایمونولوژی بالینی به همشهریآنلاین میگوید: «آلرژی به بادمجان گرچه نادر است اما وجود دارد. این حساسیت مثل بسیاری از آلرژیهای غذایی دیگر به دلیل واکنش سیستم ایمنی بدن به پروتئینهای خاص موجود در بادمجان ایجاد میشود. در این وضعیت، بدن به اشتباه این پروتئینها را تهدیدآمیز تشخیص میدهد و برای مبارزه با آنها آنتیبادیهای ایمونوگلوبولین تولید میکند. با مصرف مجدد بادمجان، این آنتیبادیها به سلولهای خاصی متصل میشوند و باعث آزاد شدن هیستامین و سایر مواد شیمیایی میشوند که درنهایت علائم آلرژی را به وجود میآورند.»