چیزی که والدین آن را «بازی ساده» میدانند، میتواند پیامدهای پنهان و جدی برای کودکان داشته باشد. پژوهشهای پزشکی نشان میدهد حتی پرتاب کوتاه کودک به هوا، فشارهای نادیدهگرفتهشدهای بر مغز، گردن و ستون فقرات وارد میکند که اثرات آن گاهی سالها بعد آشکار میشود. به گزارش ایرنا، همهچیز با خنده شروع میشود. دستهای بزرگ، بدن کوچک را میگیرند، بالا میبرند، و ناگهان کودک برای چند ثانیه میان زمین و آسمان معلق میماند. صدای قهقهه میآید، اطرافیان لبخند میزنند و کسی فکر نمیکند همین چند ثانیه، میتواند خط باریکی باشد میان «بازی» و «آسیب».هیچکس تصور نمیکند این حرکتِ بهظاهر بیخطر، در پروندههای اورژانس کودکان، نام و عنوان دارد. هیچکس نمیداند پزشکان اطفال، سالهاست درباره همین «پرتاب کوتاه و دوستانه» هشدار میدهند و کمتر پدر و مادری شنیده که بعضی آسیبها نه همان لحظه، بلکه ساعتها یا حتی روزها بعد خودشان را نشان میدهند. این گزارش، درباره همان لحظههایی است که همه میخندند؛ اما بدن کودک، داستان دیگری را تجربه میکند. از نگاه پزشکی، بدن کودک نسخه کوچکشده بدن بزرگسال نیست. استخوانها، عضلات، مفاصل و بهویژه سیستم عصبی او هنوز در حال تکاملاند. زمانی که کودک به هوا پرتاب میشود، بدنش در فاصلهای بسیار کوتاه، شتابی ناگهانی را تجربه میکند و بلافاصله با توقف یا فرود مواجه میشود. به گزارش آکادمی پزشکی اطفال آمریکا، این تغییر سریع شتاب همان نقطهای است که میتواند به بدن کودک فشار وارد کند؛ فشاری که سیستم عضلانی و عصبی او هنوز برای مهار کامل آن آماده نیست. حتی اگر این حرکت با مهارت و احتیاط انجام شود، اصل مسئله همچنان باقی است: بدن کودک برای چنین نیروهایی طراحی نشده است.
وقتی مغز، بیصدا آسیب میبیند
مطالعات نشان میدهد که مغز کودکان نسبت به شتاب و کاهش شتاب ناگهانی حساسیت بالایی دارد. در لحظه پرتاب و فرود، مغز میتواند درون جمجمه حرکت رفتوبرگشتی پیدا کند؛ حرکتی که الزاماً با ضربه مستقیم همراه نیست، اما میتواند منجر به آسیبهای خفیف مغزی شود. ویژگی نگرانکننده این نوع آسیبها، پنهان بودن آنهاست. در بسیاری از موارد، کودک بلافاصله علائم واضحی نشان نمیدهد و همین مسئله باعث میشود خطر دستکم گرفته شود. تغییرات رفتاری، خوابآلودگی غیرعادی یا بیقراری ممکن است ساعتها یا حتی چند روز بعد خود را نشان دهند؛ زمانی که پیوند دادن آنها با یک «بازی ساده» دیگر آسان نیست.
گردن کودک؛ نقطهای حساس و کمتر دیدهشده
یکی از آسیبپذیرترین بخشهای بدن کودک، گردن اوست. بر اساس توضیحات بالینی ارائهشده توسط CDC، عضلات گردن در سالهای ابتدایی زندگی هنوز قدرت کافی برای کنترل کامل حرکات سریع سر را ندارند. هنگام پرتاب کودک به هوا، سر نسبت به بدن حرکت بیشتری دارد و همین ناهماهنگی میتواند فشار قابلتوجهی به مهرههای گردنی وارد کند. این فشارها لزوماً به شکستگی یا آسیب آشکار منجر نمیشوند، اما میتوانند باعث کشیدگیهای عضلانی یا آسیبهای پنهان شوند که اثر آنها در طول زمان بروز پیدا میکند.
سندروم تکاندادهشده؛ خطری که فقط
مخصوص نوزادان نیست
اگرچه اصطلاح «سندروم نوزاد تکاندادهشده» بیشتر برای ماههای اول زندگی به کار میرود، اما بر اساس گزارشهای آموزشی و بالینی بیمارستان تخصصی کودکان نِیشنواید آمریکا کودکان نوپا نیز بهدلیل نسبت بزرگتر سر به بدن، همچنان در معرض این خطر قرار دارند. تکانهای شدید یا پرتابهای ناگهانی میتوانند باعث آسیب به عروق مغزی و بافتهای حساس شوند. نکته نگرانکننده اینجاست که بسیاری از این آسیبها بدون نشانه فوری رخ میدهند و زمانی تشخیص داده میشوند که آسیب پیشرفت کرده است.
فرود؛ لحظهای که فشار واقعی وارد میشود
حتی در شرایطی که والدین کودک را بهدرستی در آغوش میگیرند، لحظه فرود همچنان با انتقال نیرو به بدن همراه است. گزارشها درباره آسیبهای مرتبط با بازیهای پرتابی نشان میدهد که این نیرو میتواند به مفاصل، ستون فقرات و عضلات در حال رشد منتقل شود. بدن کودک توان توزیع این فشار را مانند بدن بزرگسال ندارد و همین مسئله، خطر آسیبهای تدریجی و کمتر محسوس را افزایش میدهد؛ آسیبهایی که گاهی تنها با دردهای مبهم یا محدودیت حرکتی در آینده خود را نشان میدهند.
اثر روانی؛ وقتی بدن احساس ناامنی میکند
پژوهشهای منتشرشده در مجله بینالمللی پژوهشهای محیطی و سلامت عمومی (MDPI)نشان میدهد که تجربههای حرکتی ناگهانی و غیرقابل پیشبینی میتوانند در ذهن کودک احساس ناامنی بدنی ایجاد کنند. هرچند کودک ممکن است در لحظه بخندد، اما مغز او تجربهای را ثبت میکند که همیشه با احساس کنترل همراه نیست. در برخی کودکان، تکرار این تجربهها میتواند در آینده به ترس از فعالیتهای حرکتی، اجتناب از بازیهای فیزیکی یا اضطراب در مواجهه با حرکات سریع منجر شود.