سیمون کریستوفورتی - شاهنامهپژوه ایتالیایی و ویراستار چاپ جدید ترجمه کلاسیکِ ایتالو پیتزی از شاهنامه - گفت: پیتزی شاهنامه را «بزرگترین منظومه ملی فارسی» میدانست و اهمیت آن را با نقشی که کمدی الهی دانته در فرآیند شکلگیری ملت ایتالیا ایفا کرده بود، مقایسه میکرد. از همینرو، او بر این باور بود که نسخه ایتالیایی این اثر باید دارای سبکی «حماسی» باشد؛ سبکی که وی آن را در ترجمههای سده نوزدهمیِ حماسههایی چون ایلیاد و انهاید بازمییافت.
به گزارش ایبنا، در اوج دوران «ریزورجیمنتو» و شکلگیری جنبش اتحاد ایتالیا، روایت فردوسی از شاهزادگان جنگجو و بنیانگذاری دولت، مورد توجه محافل میهنپرست ایتالیایی قرار گرفت و فردوسی در نگاه آنان بهعنوان «متحدی نمادین» در مسیر آرمانهای ملی ایتالیا شناخته شد.
ایتالو پیتزی (۱۹۲۰ - ۱۸۴۹) - پژوهشگر ایتالیایی زبان و ادبیات فارسی - نخستین کسی بود که میان سالهای ۱۸۸۶ تا ۱۸۸۸، اولین و تنها ترجمه کامل شاهنامه را به یکی از زبانهای اروپایی ارائه کرد. اخیراً نسخهای تازه از این ترجمه بهوسیله انتشارات «لونی» و با هدف بازگرداندن شأن و منزلت این اثر سترگ، در ایتالیا منتشر شده است. در این بازنشر، پروفسور سیمون کریستوفورتی از دانشگاه «کافوسکاری» ونیز، که از متخصصان برجسته مطالعات فردوسی است، ترجمه پیتزی را با دقت بازنگری کرده و با تضمین انسجام اصطلاحشناختی و وفاداری مفهومی، امکان بهرهگیری خواننده معاصر را بدون کاستن از جذابیت روایت شاعرانه قرن نوزدهم فراهم کرده است.
این مجموعه در قالب شش جلد پیوسته و در مجموع چهار هزار و ۱۱۲ صفحه و به قیمت ۲۵۰ یورو عرضه شده است. گفتنیست که جلد نخست این کتاب شامل یک ضمیمه رنگی ۱۶ صفحهای است که بازتولیدهایی از کهنترین مینیاتورهای شناختهشده مرتبط با داستانهای شاهنامه را در بر میگیرد.
آنچه میخوانید گفتوگوییست که با سیمون کریستوفورتی - ویراستار چاپ جدید ترجمه کلاسیک پیتزی از شاهنامه - و نیز با ماتئو لوتریانی - ناشر ایتالیایی آن - انجام شده و بهطور اختصاصی در اختیار ایبنا قرار گرفته است.
آقای کریستوفورتی، شاهنامه پلی میانفرهنگی و پلی تاریخی میان ایران و ایتالیا است. هویت ملی مساله هر دو ملت ایران و ایتالیا بوده است. آیا با این ترجمه، آشنایی با این دستاورد بزرگ حکمت و اندیشه بشری در ایتالیا بیشتر خواهد شد؟
انتشار دوباره پس از گذشت بیش از یکصد سال از نخستین چاپ آن (تورین، انتشارات وینچنزو بونا، ۱۸۸۶-۱۸۸۸) ترجمه کامل منظوم شاهنامه که به قلم ایتالو پیتزی انجام شده است، رویدادی مهم در چشمانداز پژوهشهای ایرانشناسی و، بهطور کلی، در حوزه ادبیات تطبیقی به شمار میآید. این انتشار، افزون بر آنکه اثری با اهمیتی بنیادین برای فهم فرهنگ ایرانی را در اختیار طیف گستردهای از مخاطبان قرار میدهد، نوعی رویکرد ترجمهای بسیار خاص را نیز به خواننده ایتالیایی عرضه میکند. متن ایتالیایی نهتنها به نظم است، بلکه از حیث سبک نیز بر الگوی ترجمههای نامدار سده نوزدهمی از آثاری بنیادین همچون ایلیاد هومر و انهاید ویرژیل شکل گرفته است.
این انتخاب برخاسته از نگرشی است که ایتالو پیتزی نسبت به اثر فردوسی داشت. پیتزی شاهنامه را «بزرگترین منظومه ملی فارسی» میدانست و اهمیت آن را با نقشی که کمدی الهی دانته در فرآیند شکلگیری ملت ایتالیا ایفا کرده بود، مقایسه میکرد. از همینرو، او بر این باور بود که نسخه ایتالیایی این اثر باید دارای سبکی «حماسی» باشد؛ سبکی که وی آن را در ترجمههای سده نوزدهمیِ حماسههایی چون ایلیاد و انهاید بازمییافت.
از این منظر، کاری که او بر روی شاهنامه انجام داده است، برای درک عمیق فضای فرهنگی ایتالیا در نیمه دوم سده نوزدهم دورهای که ایتالیا در آن بهعنوان یک ملت مدرن شکل گرفت و ویژگیهای فرهنگی متمایز خود را به دست آورد اهمیتی بهسزا دارد.
دانشگاهها و دپارتمانهای زبان فارسی و دانشجویان زبان فارسی چه ارتباطی با این ترجمه برقرار خواهند کرد و پیامدهای آن در محیط دانشگاهی چه خواهد بود؟
در خصوص پیامدهایی که این انتشار میتواند در محیط دانشگاهی داشته باشد، بر این باورم که برای دانشجویان، پژوهشگران و استادان، دسترسی به ترجمه ایتالیایی اثری به این گستردگی امری اساسی است؛ چراکه خواندن متن در زبان اصلی فارسی همواره برای همگان آسان نیست. تجربه شخصی من بهعنوان مدرس در دانشگاه کافوسکاری ونیز نشان داده است که شاهنامه متنی با ظرفیتهای بسیار بالاست؛ هم از نظر آموزشی و هم از منظر پژوهشهای تاریخی و فرهنگی.