بودجه ایران، ۱۱ درصد بودجه عربستان و ترکیه است
ترکیه با اتکا به صنایع صادراتمحور و عربستان با سرمایهگذاری استراتژیک در مسیر تنوع اقتصادی حرکت میکنند، اما بودجه ایران هر سال سیاسیتر و غیرمولدتر بسته میشود. افزایش بودجه سازمانهای غیرتولیدی در مقابل کمتوجهی به زیرساخت و تحقیقوتوسعه نشانهای از انحراف است. مقایسهی بودجهی ایران برای سال مالی ۱۴۰۵ با بودجههای عربستان و ترکیه تصویری روشن از تفاوتهای اساسی در توان مالی، تعریف اولویتها، و کارایی مالی میان این سه اقتصاد منطقهای فراهم میکند. بودجهی ایران با ۳۷ میلیارد دلار، تنها ۱۱ درصد از بودجهی عربستان و ترکیه را تشکیل میدهد. بهعبارتدیگر، هرکدام از دو کشور همسایه منطقهای قریب به ده برابر بودجه بیشتری نسبت به ایران در دسترس دارند. تولید ناخالص داخلی ایران تقریبا یک ششم تولید ناخالص داخلی عربستان با عدد ۱,۲۹۴ میلیارد دلار و یک هفتم تولید ناخالص داخلی ترکیه با عدد ۱,۳۶۷ میلیارد دلار است.
بودجه صدا و سیما برابر با چند وزارتخانه
بودجه ایران به جای محوریت اقتصادی، با محور سیاسی بسته شده است. به عنوان مثال بودجه صدا و سیما ۳۳ همت افزایش یافت. این بودجه سازمان صدا و سیما برابر با بودجهی ترکیبی چند وزارتخانهی اساسی کشور است. اما در نقطه مقابل، عربستان و ترکیه با استراتژیهای متفاوتی، توانستهاند اقتصادهای بزرگتر و متنوعتری ایجاد کنند.
تمرکز عربستان و ترکیه بر رشد اقتصادی
عربستان با حاکمیت بر منابع نفتی فراوان و سیاستهای سرمایهگذاری استراتژیک، بهویژه سند چشم انداز ۲۰۳۰، توانسته است پایهای برای رشد اقتصادی متنوعتر ایجاد کند. دولت ترکیه حدود ۱۴ درصد از کل بودجه را به هزینههای سرمایهای برای تأمین مالی پروژههای عظیم مانند طرحهای گردشگری «دریای سرخ» اختصاص داده است. این پروژهها با هدف کاهش وابستگی به نفت از طریق توسعه گردشگری، تولید و انرژیهای تجدیدپذیر طراحی شدهاند.
جذب سرمایه
ترکیه نیز با موقعیت ژئوپلیتیکی راهبردی، صنایع متنوعتر، صادرات غیرنفتی قابلتوجه، و صنعتِ گردشگری پردرآمد، اقتصادی متوازنتری ساخته است. برنامه سرمایهگذاری عمومی سال ۲۰۲۵ شامل ۳٬۷۸۳ پروژه اصلی با بودجه ۴۱ میلیارد دلار نشان از تمرکز دولت برای رشد اقتصادی دارد. به طور کلی، صنعت حملونقل و ارتباطات با ۳۵.۳ درصد، بیشترین سهم را از این سبد سرمایهگذاری دارند و پس از آن پروژههای انرژی مانند توسعه میدان گازی ساکاریا و آموزش قرار میگیرند.
رونق بورس
یک شاخص کلیدی دیگر که نشاندهندهی سلامت و بلوغِ اقتصادی است، بازار سرمایه و ارزش کل شرکتهای پذیرفتهشده در بورس است. در ایران، ارزش کل بازار سرمایه حدود ۱۰۰ میلیارد دلار است.
این بدان معنا است که نسبت بازار سرمایه به تولید ناخالص داخلی در ایران حدود ۴۵ درصد است. در حالی که در اقتصادهای پیشرفته و سالم، این نسبت معمولا ۸۰ تا ۱۵۰ درصد بوده و در بعضی از اقتصادهای توسعهیافتهی آسیایی حتی به ۲۰۰ درصد میرسد. تخصیص عجیب بودجه در ایران به بخشهای غیرمولد، رشد اقتصادی را تقریبا غیر ممکن کرده است.
برگرفته از اقتصاد آنلاین