لوحی گلی نشان میدهد مشق نوشتن کودکان در ایران از حدود چهارهزار سال پیش رایج بوده است. نمونهای از این لوح در موزه «کودکی ایران» به نمایش گذاشته شده است؛ جایی که کودکی در ایران را از دوره باستان تا معاصر به نمایش گذاشته است.
تهران موزههای زیادی دارد که بیشترشان در دل پایتخت شلوغ ایران گم شدهاند، بعضیهایشان در روز شاید یک بازدیدکننده هم نداشته باشند، پیدا کردن یکی یکی این موزههای ناپیدا میتواند سرگرمی نیمروزهای در تهران باشد. «ایرانک» یا «کودکی ایران» یکی از همین موزههاست که فعلا در طبقه همکف ساختمان آرشیو اسناد ملی و در سالن گنجینه اسناد ملی مستأجر است.
ایرانک، کودکی در ایران را از دوران باستان تا معاصر به نمایش گذاشته است، آن هم با راویانی خوشنوا که قصههای اساطیری از «درخت آسوریک» تا داستانهای عامیانه همچون «خروس زری پیرهن پری» را بلندخوانی میکنند که میتواند برای کودک دوساله تا بزرگسال نودونهساله گیرا باشد.
موزه با قصه آغاز میشود، نخستین مشقهای نوشتهشده روی الواح گلی از ایران باستان را به نمایش میگذارد، کودکی در ایران باستان را در سنگبرجستهها نشان میدهد، وارد شاهنامه میشود و تاریخ ادبیات کودکان ایران را ورق میزد و در ادامه کوچکترین راهنمای موزه، نوشتافزارها را در دوران اسلامی نشان میدهد و سپس بازدیدکنندگان روانه مکتبخانه میشوند و از دشواری خواندن و نوشتن در آن مقطع تاریخی ایران میشنوند.
موزه با روایتی از چگونگی ساخت اولین مدرسهها در ایران به همت میرزا حسن تبریزی (رشدیه)، آموزش ناشنوایان از سوی جبار باغچهبان و سوادآموزی عشایر به تلاش محمد بهمنبیگی ادامه مییابد و بعد به داستان آموزش و پروش در ایران میرسد و بازدیدکننده در کلاسهای شبیهسازیشده دهه ۵۰ و ۶۰ میتواند روی تختۀ گچی شیطنتهای کودکی را زنده کند.
دیدن تصویرگری کتابهای دوره قاجار تماشای این موزه را نیز جذابتر میکند. اینجاست که قصه عجیب «عروسک سنگ صبور» روایت میشود که از دل باورهای مردم ایران برآمده است و شاید شنیدن آن از زبان راهنمای موزه جذابتر باشد.
عروسکها که در پیوندی عمیق با باورها و فرهنگ مردم ایران هستند، ویترینی از این موزه را به خود اختصاص دادهاند؛ عروسکهای ایران که به فراخور ابزار، قصه و کارکرد در هر منطقه به دست مردم ساخته شدهاند؛ از عروسکهای دعای باران و بختبازکنها گرفته تا خاله نخودیهای تهرانی که همگی مردمساخت هستند و با ابتداییترین وسایل و دورریختنیها خلق شدهاند.
به گزارش ایسنا، ایرانک با قصه و آواز و بازی ترکیب شده است، در گوشهای از آن به ناگهان لالایی حزنانگیزی به گوش میرسد که راهنمای موزه از حکایت گهوارهها میگوید؛ مادرانی که از ترس طعمه شدن نوزادانشان، آنها را در سطحی بلندتر از زمین و روی یک گهواره میبستند تا کودک با نغمه مادر و تکانهای گهواره آرام بگیرد و از طرفی به خاطر بوی شیری که میدهد، طعمه موش و مورچه نشود.
قصه موزه کودکی ایران در دهه ۴۰ دیدنی میشود، جایی که «شهر قصه»، نوشته «بیژن مفید» با آن ماسکهای بزرگجثه مرور میشود، با کودکان سایهبازی و برای آنها خیمه شببازی اجرا میشود.
از دنیای سایهها و ماسکها به ناگهان به کتابها و دنیای تصویرگران ایرانی پرتاب میشوید، حوالی دهه ۴۰ و ۵۰ خورشیدی، زمانی که کتابها و دنیای تصویرگری تحت تاثیر جهان بیرون از ایران با تغییرات شدیدی مواجه شده و ادبیات و صنعت نشر وارد دهه پرشوری شده است. حالا نوبت بازی در موزه است، آن هم درحالی که ۱۰۰ وسیله بازی اهدایی «کامران ملکمطیعی» به نمایش گذاشته شده است. راهنمای موزه درباره اسباببازیهای مردمساخت در ایران توضیح میدهد، مثلا اینکه بچهها در دهه ۴۰ و ۵۰ چگونه دوچرخه چوبی میساختند که البته بیشتر شبیه اسکوترهای امروزی بود.
بعد از بازی، نوبت کتاب خواندن است. مرجان رحیمیفرد ـ راهنمای موزه ایرانک ـ قصه «خروس زری و پیرهن پری» را با شخصیتپردازی جذاب میخواند.
ایرانک نتیجه پژوهش دهساله مؤسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان درباره پیشینه ایران در ادبیات کودک است و هر آنچه را با زندگی کودکان مرتبط بوده گردآوری کرده و تا حالا هم ۱۰ جلد تاریخ ادبیات کودک از دوره باستان را چاپ کرده و دنبال راهاندازی انتشارات کودک است.
برای تماشای موزه کودکی ایران باید حدودا سه ساعت وقت گذاشت. همچنین موزه برای افراد ناتوان جسمی تا حدی دسترسپذیر است و داخل موزه پله ندارد. ایرانک در دو روز شنبه و سهشنبه تعطیل است و روزهای پنجشنبه و جمعه در دو نوبت ۱۰ صبح تا ۱۳ بعدازظهر و ۱۴ تا ۱۷ بعدازظهر امکان بازدید برای خانوادهها را دارد و در باقی روزها بازدید گروهها با هماهنگی قبلی امکانپذیر است.
بلیت ورودی این موزه برای کودکان زیر هفت سال ۴۵ هزار تومان و برای بالای هفت سال ۵۰ هزار تومان است.
موزه ایرانک از دو مسیر قابل دسترسی است:
مسیرد۱: بلوار میرداماد، نرسیده به میدان مادر، انتهای خیابان شهید بهزاد حصاری (رازان جنوبی)، سالن گنجینه اسناد ملی
مسیر ۲: بزرگراه حقانی (شرق به غرب)، نبش خیابان کوشا، روبهروی ورزشگاه شهید کشوری، ساختمان آرشیو ملی، سالن گنجینه اسناد ملی.