گروه بین‌الملل: تحولات تازه در خاورمیانه، موقعیت گروه‌های مسلح کُرد را در چند جبهه هم‌زمان تحت فشار قرار داده است. از شمال سوریه تا مناطق کوهستانی اقلیم کردستان عراق، تغییر اولویت‌های قدرت‌های خارجی، فشار دولت‌های مرکزی و دشواری‌های سیاسی و نظامی، آینده این گروه‌ها را با ابهام روبه‌رو کرده است. خبرآنلاین این وضعیت را نشانه محدودتر شدن امکان حفظ ساختارهای مسلح مستقل می‌داند.
پ‌ک‌ک یکی از مهم‌ترین گروه‌هایی است که با این شرایط روبه‌روست. ارتش ترکیه طی سال‌های اخیر با استفاده از پهپادها، سامانه‌های نظارتی و عملیات در عمق خاک اقلیم کردستان عراق، مواضع و مسیرهای پشتیبانی این حزب را هدف قرار داده است. فشار نظامی، در کنار تحولات سیاسی، بحث درباره خلع سلاح یا تغییر ساختار پ‌ک‌ک را جدی‌تر کرده است.
با این حال، مسیر پایان فعالیت مسلحانه ساده نیست. بخشی از بدنه سنتی پ‌ک‌ک همچنان به مبارزه نظامی وفادار است و هرگونه تصمیم برای انحلال یا تغییر سازمانی می‌تواند با اختلاف‌های درونی روبه‌رو شود. سرنوشت این روند به چگونگی پیوند دادن مطالبات سیاسی کُردها با ترتیبات امنیتی و حقوقی ترکیه وابسته خواهد بود.
قسد در برابر واقعیت دمشق
در شمال و شرق سوریه، نیروهای دموکراتیک سوریه، موسوم به قسد، نیز با تغییر موازنه روبه‌رو شده‌اند. این نیروها بیش از یک دهه ستون نظامی اداره خودگردان مناطق کردنشین بودند و در اوج قدرت، بر بخش‌هایی گسترده از شرق سوریه، از جمله مناطق نفت‌خیز، کنترل داشتند. حمایت نظامی آمریکا در مبارزه با داعش موقعیت آنان را تثبیت کرد.
اما کاهش تمایل واشنگتن به حفظ حضور پرهزینه در شرق سوریه، اتکای قسد به پشتیبانی خارجی را با تردید مواجه کرده است. هم‌زمان، تهدیدهای ترکیه برای عملیات تازه و فشار دولت مرکزی سوریه، این نیروها را به مذاکره درباره ادغام در ساختار رسمی کشور سوق داده است. بر اساس گزارش خبرآنلاین، توافقی با میانجی‌گری آمریکا زمینه ادغام قسد در ساختار دولت جدید سوریه را فراهم کرد. در چارچوب این روند، مظلوم عبدی، فرمانده پیشین قسد، به‌عنوان مشاور احمد الشرع معرفی شد؛ تصمیمی که با نارضایتی بخشی از نیروهای سابق این تشکیلات همراه بوده است.
قسد در مقابل انحلال ساختار نظامی خود، تلاش کرده امتیازهایی برای مناطق کردنشین و مشارکت سیاسی آنان در ساختار آینده سوریه به دست آورد.
احزاب کُرد ایرانی زیر فشار
گروه‌های مسلح کُرد ایرانی مستقر در اقلیم کردستان عراق، از جمله حزب دموکرات کردستان ایران، کومله، پژاک و پاک، بخش دیگر این معادله‌اند. تهران با استناد به توافق امنیتی با بغداد، خواستار خلع سلاح این گروه‌ها و پایان حضور نظامی آنان در نوار مرزی شده است. گزارش خبرآنلاین می‌گوید فشارهای دیپلماتیک، اطلاعاتی و امنیتی ایران در ماه‌های اخیر افزایش یافته و دولت مرکزی عراق نیز با فعالیت نظامی این گروه‌ها مخالفت کرده است.
این فشارها امکان تحرک مستقل این گروه‌ها را محدود کرده و گزینه خلع سلاح و انتقال به اردوگاه‌های تحت نظارت در عمق عراق را پیش روی آنان گذاشته است. تلاش‌های پیشین برای ایجاد ائتلاف‌های تازه یا نفوذ مرزی نیز، بنا بر روایت گزارش، به نتیجه نرسیده است.
بازگشت دولت‌های مرکزی
وجه مشترک این تحولات، کاهش فضای مانور نظامی مستقل و افزایش فشار برای تعیین تکلیف سیاسی است. با این حال، این روند در هر کشور زمینه و پیامدهای متفاوتی دارد و نمی‌توان سرنوشت همه گروه‌ها را یکسان دانست. آینده ثبات منطقه به چگونگی مدیریت این گذار وابسته است؛ به‌ویژه آنکه خلع سلاح بدون ترتیبات سیاسی، حقوقی و تضمین‌های امنیتی می‌تواند زمینه تنش‌های تازه را فراهم کند. در نهایت، آنچه در حال شکل‌گیری است نه لزوماً پایان مطالبات کُردها، بلکه محدودتر شدن امکان پیگیری آنها از مسیر نیروی مسلح است. دولت‌های مرکزی می‌کوشند حاکمیت خود را بر مرزها و قلمروهایشان تثبیت کنند، اما پایداری این نظم زمانی تضمین می‌شود که مطالبات سیاسی، فرهنگی و حقوقی جوامع کُرد نیز در ساختارهای رسمی دیده شود. نقش ترکیه و دولت عراق در اجرای توافق‌ها مهم است. خلأ امنیتی یا رقابت بر سر مناطق مورد مناقشه می‌تواند روند خلع سلاح را متوقف کند و درگیری بسازد.
برگرفته از خبرآنلاین