گروه بین‌الملل: گزارش تازه آکسیوس از تحرکات دیپلماتیک جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، حکایت دارد که واشنگتن در هفته‌های اخیر بار دیگر مسیر مذاکره با ایران را فعال کرده است. بر اساس این گزارش، ونس طی دو هفته گذشته شخصاً در تماس‌های غیرمستقیم با تهران مشارکت داشته و برای دستیابی به آتش‌بس تازه و ازسرگیری گفت‌وگوهای هسته‌ای تلاش کرده است. این تحرکات در شرایطی انجام می‌شود که جنگ و پیامدهای اقتصادی و سیاسی آن، فشار فزاینده‌ای بر دولت دونالد ترامپ وارد کرده است. به نوشته آکسیوس، ونس تقریباً هر روز با میانجی‌گران قطری و پاکستانی گفت‌وگو کرده است. شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی، نخست‌وزیر قطر، و فیلد مارشال عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش پاکستان، از طرف‌های تماس بوده‌اند. استیو ویتکاف و جارد کوشنر نیز در این تلاش‌ها مشارکت دارند.
نشست کارشناسی در دستور کار
یکی از محورهای رایزنی‌ها، برگزاری نشستی فنی در سطح کارشناسی میان ایران و آمریکا در روزهای آینده است. میانجی‌گران درباره آن گفت‌وگو کرده‌اند، اما هنوز توافق نهایی حاصل نشده است. چنین نشستی می‌تواند زمینه بررسی اختلاف‌ها و مقدمات مذاکرات سیاسی را فراهم کند. جزئیات دستور کار و محل احتمالی آن اعلام نشده است. ترامپ روز جمعه در پاسخ به پرسشی درباره پیامش به ایران گفت دو طرف در حال گفت‌وگو هستند. منابع آمریکایی و منطقه‌ای می‌گویند او فعلاً ترجیح داده مسیر دیپلماسی ادامه یابد. با این حال، به نوشته آکسیوس، ارتش آمریکا در صورت تغییر تصمیم ترامپ آمادگی دارد در مدتی کوتاه حملات تازه‌ای را آغاز کند. بنابراین، مذاکره به معنای کنار گذاشتن گزینه نظامی نیست.
نقش پررنگ ونس در دیپلماسی
مشارکت ونس اهمیت دارد، زیرا او پیش از آغاز جنگ در پایان فوریه، از مخالفان ورود آمریکا به درگیری بود و راه‌حل دیپلماتیک را ترجیح می‌داد. او در مذاکرات آوریل اسلام‌آباد ریاست هیأت آمریکایی را برعهده داشت و در گفت‌وگوهایی شرکت کرد که در ژوئن به تفاهم‌نامه تهران و واشنگتن انجامید. سپس هیأت آمریکا را در مذاکرات مستقیم سوئیس هدایت کرد. آن گفت‌وگوها با تعهد ایران به دعوت از بازرسان سازمان ملل برای بازدید از تأسیسات هسته‌ای پایان یافت.
اما این تفاهم‌نامه دوام نیاورد. به روایت گزارش، ازسرگیری حملات ایران به کشتی‌ها اندکی بعد به فروپاشی آن انجامید. دو هفته پیش از انتشار گزارش نیز ونس نامه‌ای به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، فرستاد و پیشنهاد ازسرگیری مذاکرات مستقیم را مطرح کرد. مقام‌های ایرانی این نامه را حرکتی مثبت برای بازگشت به گفت‌وگو ارزیابی کرده‌اند.
فشارهای سیاسی و منطقه‌ای
تحرکات تازه در فضایی صورت می‌گیرد که انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا هزینه سیاسی جنگ را برای جمهوری‌خواهان آشکار کرده است. ونس چهارشنبه گذشته جنگ را یکی از دلایل اصلی شکست حزب جمهوری‌خواه در انتخابات دانست. گزارش آکسیوس نیز مشارکت او را نشانه‌ای از احساس مسئولیتش برای یافتن راه خروج از درگیری توصیف می‌کند. با این حال، منابع میانجی‌گر می‌گویند پیشرفت مذاکرات آهسته بوده و اختلاف‌ها همچنان پابرجاست.
قطر نیز برای کاهش شکاف میان دو طرف تلاش کرده است. ترامپ روز جمعه با شیخ تمیم بن حمد آل‌ثانی، امیر قطر، درباره تلاش‌های دوحه گفت‌وگو کرد. دفتر امیر قطر بر ادامه دیپلماسی، جلوگیری از تشدید تنش و تضمین آزادی کشتیرانی و امنیت عرضه انرژی تأکید کرد. نگرانی کشورهای منطقه، علاوه بر توقف درگیری، امنیت مسیرهای دریایی و بازار انرژی را نیز دربرمی‌گیرد. قطر و پاکستان می‌کوشند تماس‌ها را حفظ کنند و مانع تبدیل اختلاف‌های سیاسی به رویارویی نظامی تازه شوند.
توافق دشوار اما همچنان ممکن
تحرکات ونس تلاشی برای بازگشایی مسیر دیپلماسی است، در حالی که گزینه نظامی همچنان روی میز واشنگتن قرار دارد. نشست کارشناسی می‌تواند امکان توافق را بسنجد، اما تحقق آن به تصمیم دو طرف و توان میانجی‌گران وابسته است. هنوز توافقی درباره شروط نهایی اعلام نشده و تجربه تفاهم‌نامه پیشین شکنندگی مسیر را نشان می‌دهد. سرنوشت این تلاش‌ها به آمادگی تهران و واشنگتن برای نزدیک کردن مواضع درباره آتش‌بس، پرونده هسته‌ای و امنیت کشتیرانی بستگی دارد. برگرفته از تابناک