گروه فرهنگ و هنر: تئاتر آزاد در سال‌های اخیر با گسترش سالن‌های خصوصی و افزایش تعداد اجراها، به یکی از جریان‌های پرمخاطب نمایش در تهران تبدیل شده است؛ جریانی که با وجود جذب تماشاگران فراوان، پرسش‌هایی درباره کیفیت هنری، آموزش بازیگران و جایگاه فرهنگی تئاتر مطرح کرده است. مجید جعفری، کارگردان و بازیگر پیشکسوت تئاتر، سینما و تلویزیون، در گفت‌وگویی با همشهری، ضمن بررسی وضعیت امروز این حوزه، ریشه بخشی از مشکلات را در گسترش بی‌برنامه نیروی انسانی، ضعف آموزش و غلبه نگاه تجاری بر مدیریت سالن‌ها می‌داند.
افزایش هنرمندان، کاهش فرصت‌های شغلی
جعفری معتقد است یکی از دلایل وضعیت فعلی تئاتر، فاصله میان تعداد فارغ‌التحصیلان و ظرفیت واقعی بازار کار است. به گفته او، در گذشته پذیرش دانشجویان رشته‌های هنری محدودتر بود و امکانات و فرصت‌های شغلی متناسب‌تری برای ورود آنها به عرصه حرفه‌ای وجود داشت؛ اما امروز تعداد علاقه‌مندان و دانش‌آموختگان به‌شدت افزایش یافته، بدون آنکه زیرساخت‌های لازم برای فعالیت حرفه‌ای آنها توسعه پیدا کند.
او با اشاره به افزایش جمعیت فعالان سینما و تئاتر از حدود چهار هزار نفر به صدها هزار نفر، تأکید می‌کند که این نیروها برای فعالیت به امکانات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری، آموزش و فرصت اشتغال نیاز دارند. از نگاه او، توسعه سالن‌ها نیز زمانی مؤثر خواهد بود که مکان‌یابی مناسب و دسترسی آسان مخاطبان در ساخت آنها مورد توجه قرار گیرد.
اقتصاد تئاتر
و ضرورت حفظ حرمت صحنه
این پیشکسوت تئاتر، یکی از مسائل اصلی امروز را فشار اقتصادی بر هنرمندان می‌داند. به اعتقاد او، وقتی بازیگر و گروه نمایشی بیش از هر چیز دغدغه تأمین هزینه‌های زندگی و ادامه فعالیت دارند، احتمال فاصله گرفتن آثار از رسالت فرهنگی و هنری تئاتر افزایش می‌یابد.
جعفری تأکید می‌کند که تئاتر باید حامل پیام و تجربه‌ای انسانی و فرهنگی باشد؛ اما در شرایطی که اقتصاد بر تصمیم‌های هنری غلبه می‌کند، ممکن است سلیقه مخاطب و فروش بلیت به معیار اصلی تولید نمایش تبدیل شود. او همچنین با اشاره به مدیریت تجاری برخی سالن‌های خصوصی می‌گوید اولویت تعدادی از این مجموعه‌ها پر کردن صندلی‌هاست، نه لزوماً ارتقای کیفیت آثار. از نظر او، مدیریت سالن تئاتر به شناخت هنر، تجربه فرهنگی و علاقه واقعی به این حوزه نیاز دارد.
مخاطب و تغییر انتظارات
جعفری شرایط روانی و اجتماعی مخاطبان را نیز در شکل‌گیری وضعیت فعلی مؤثر می‌داند. به گفته او، بسیاری از تماشاگران پس از تحمل فشارهای روزمره، برای سرگرمی و تخلیه روانی به سالن‌های نمایش مراجعه می‌کنند. در چنین فضایی، برخی اجراها تلاش می‌کنند با پاسخ مستقیم به خواسته مخاطب، فروش بیشتری داشته باشند.
او معتقد است این رویکرد با تعریف حرفه‌ای تئاتر آزاد نیز فاصله دارد؛ چراکه سرگرم کردن مخاطب نباید به کنار گذاشتن معیارهای هنری و حرمت صحنه منجر شود.
بازگشت آموزش به تئاتر آزاد
یکی از مهم‌ترین محورهای انتقاد جعفری، کاهش توجه به آموزش و تربیت نیروی متخصص است. او با یادآوری دوران فعالیت هنرمندانی مانند منوچهر نوذری می‌گوید در گذشته اجراهای متعدد و پرمخاطب، بدون نیاز به شوخی‌های نامناسب یا رفتارهای خارج از چارچوب هنری روی صحنه می‌رفتند.
به اعتقاد او، استعداد به‌تنهایی برای فعالیت حرفه‌ای کافی نیست و بازیگر باید با نمایش، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی، تاریخ و مبانی هنر آشنا باشد. تجربه سالن‌های قدیمی لاله‌زار نیز نشان می‌دهد که آموزش و پرورش هنرمند، بخشی جدایی‌ناپذیر از رونق تئاتر بوده است.
ضرورت حمایت هدفمند
از بخش خصوصی
جعفری با وجود تأکید بر مسئولیت دولت در توسعه زیرساخت‌ها، معتقد است فرهنگ‌سازی صرفاً با سرمایه‌گذاری مستقیم دولت امکان‌پذیر نیست. او نقش اصلی را برای جامعه، هنرمندان و فرهیختگان قائل است و پیشنهاد می‌کند با فراهم کردن امکاناتی مانند زمین و شرایط مناسب سرمایه‌گذاری، زمینه ورود بخش خصوصی علاقه‌مند و متخصص به این حوزه فراهم شود.
در مجموع، از نگاه این کارگردان پیشکسوت، عبور از مشکلات تئاتر آزاد به ترکیبی از آموزش حرفه‌ای، مدیریت فرهنگی، حمایت اقتصادی و سرمایه‌گذاری مسئولانه نیاز دارد. پر شدن سالن‌ها اگرچه نشانه استقبال مخاطبان است، اما به‌تنهایی نمی‌تواند معیار موفقیت تئاتر باشد؛ حفظ کیفیت هنری و حرمت صحنه نیز باید در کنار اقتصاد نمایش قرار گیرد.
برگرفته از: همشهری آنلاین