صدف بیات: کوزه‌های باستانی در محوطه کشتی غرق‌شده در نزدیکی جزیره ککووا در ترکیه. عکس‌های خبری این کشف با اعتبار وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه منتشر شده‌اند.
محموله‌ای از دل تاریخ
تصور کنید کشتی‌ای تجاری در دریای مدیترانه حرکت می‌کند؛ بادبان‌ها در باد می‌پیچند، ملوانان مراقب امواج‌اند و کوزه‌های بزرگ سفالی در انبار کشتی، کالاهایی را حمل می‌کنند که قرار است در بندری دوردست فروخته شوند. ناگهان دریا آرامش خود را از دست می‌دهد. کشتی غرق می‌شود و محموله‌اش برای هزاران سال در تاریکی آب باقی می‌ماند.
اکنون، حدود ۴۷۰۰ سال بعد، بخشی از این داستان در نزدیکی جزیره ککووا در استان آنتالیا ترکیه دوباره روایت می‌شود. باستان‌شناسان در کاوش‌های زیرآبی، بقایای محموله کشتی‌ای متعلق به عصر مفرغ را شناسایی کرده‌اند؛ کشفی که می‌تواند درک پژوهشگران از تاریخ دریانوردی و تجارت در مدیترانه شرقی را تغییر دهد.
کشتی ناپدید شد، محموله باقی ماند
بر اساس گزارش ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ شبکه خبری یورونیوز، بقایای این کشتی در عمق حدود ۳۰ متری دریا قرار دارد. بدنه چوبی آن در گذر زمان از بین رفته، اما بیش از ۳۰ ظرف سفالی و سه لنگر سنگی همچنان از وجود این شناور خبر می‌دهند.
اهمیت کشف در آن است که اشیای باقی‌مانده، برخلاف چوب پوسیده کشتی، می‌توانند اطلاعاتی درباره زمان ساخت شناور، نوع محموله و ارتباط میان جوامع باستانی ارائه کنند. پژوهشگران با مقایسه شکل و تزئینات ظروف با نمونه‌های مشابه در مصر و خاورمیانه، قدمت محموله را حدود ۴۴۰۰ تا ۴۷۰۰ سال برآورد کرده‌اند.
تجارت در روزگار ساخت اهرام
این کشتی احتمالاً در زمانی غرق شده که تمدن‌های باستانی در شرق مدیترانه شبکه‌های تجاری گسترده‌ای ایجاد می‌کردند. بررسی سفال‌ها نشان می‌دهد که ظروف احتمالاً در کارگاه‌هایی در دره اردن ساخته شده‌اند. نمونه‌های مشابه در مصر، تروآ و جزیره کرت نیز یافت شده‌اند.
به گزارش الجزیره، پژوهشگران احتمال می‌دهند کشتی از سواحل شام به سوی تروآ یا کرت حرکت می‌کرده است. اگر این فرضیه تأیید شود، محموله کشف‌شده شاهدی ملموس از جابه‌جایی کالا میان جوامعی خواهد بود که با وجود فاصله جغرافیایی، از راه دریا با یکدیگر ارتباط داشتند.
این مسیرها فقط برای انتقال کالا نبودند؛ دریانوردان همراه خود شیوه‌های تولید، مهارت‌های فنی، عادت‌های غذایی و دانش سفر را نیز منتقل می‌کردند. به همین دلیل، یک کشتی غرق‌شده می‌تواند اطلاعاتی درباره جهانی ارائه دهد که در آن تجارت، فرهنگ و فناوری به هم پیوند خورده بودند.
کوزه‌ای با نشانه‌های عجیب
در میان یافته‌ها، یک ظرف سفالی توجه ویژه پژوهشگران را جلب کرده است. این ظرف دو سوراخ در بدنه و ۹ نشانه مشخص دارد. بررسی‌های اولیه احتمال می‌دهد که ظرف برای تهیه کره یا پنیر به کار می‌رفته باشد؛ فرضیه‌ای که هنوز به بررسی‌های بیشتر نیاز دارد.
اگر این برداشت درست باشد، ممکن است ملوانان برای سفرهای طولانی، بز همراه خود می‌بردند و از شیر آن برای تهیه مواد غذایی استفاده می‌کردند. چنین احتمالی، تصویر دریانوردی در عصر مفرغ را از مجموعه‌ای از کشتی‌ها و کالاها فراتر می‌برد و به زندگی روزمره خدمه نزدیک می‌کند.
گنج واقعی در زیر آب
به گزارش مجله اسمیتسونین، بقایای محموله مانند کپسولی زمانی عمل می‌کنند؛ مجموعه‌ای از اشیا که بخشی از زندگی اقتصادی و اجتماعی گذشته را حفظ کرده‌اند. آثار باقی‌مانده از محتویات برخی ظروف نیز ممکن است با آزمایش‌های تخصصی اطلاعات بیشتری درباره کالاهای حمل‌شده به دست دهند.
با این حال، پژوهشگران هنوز باید منشأ دقیق همه اشیا، نوع مواد حمل‌شده و مسیر نهایی کشتی را بررسی کنند. عنوان «قدیمی‌ترین کشتی غرق‌شده جهان» نیز باید با احتیاط به کار رود؛ زیرا چنین رتبه‌بندی‌هایی به شواهد موجود و تعریف علمی از بقایای یک کشتی وابسته‌اند.
آنچه تاکنون روشن شده، اهمیت این محوطه برای مطالعه تجارت دریایی باستان است. در اعماق مدیترانه، چوب کشتی از میان رفته، اما سفال‌ها هنوز داستان سفر را روایت می‌کنند؛ داستان انسان‌هایی که هزاران سال پیش، برای پیوند دادن سرزمین‌ها به دریا اعتماد کردند.