ستاره صبح، فائزه صدر: وقتی دانشآموزی در طول سال تحصیلی در کلاس درس حاضر نمیشود یا وقتی در امتحانات شرکت نمیکند، شاید به هر علتی، از جمله بیماری یا سفر، در وضعیت مرخصی تحصیلی باشد. اما وقتی سال جدید آغاز میشود و والدین برای ثبتنام مجدد دانشآموز مراجعه نمیکنند و یا پرونده تحصیلی وی به مدرسه دیگری منتقل نمیشود، این دانشآموز در وضعیت ترک تحصیل قرار میگیرد.
در روزهای پایانی شهریور و هرچه به آغاز فصل مدارس نزدیک میشویم، آمار بازماندگان از تحصیل پررنگ میشود؛ موضوعی که متأسفانه یکی از دلایل آن بیتوجهی یا عدم تمایل والدین به ثبتنام و تحصیل فرزندانشان است. ستاره صبح در گفتوگو با بهجت مجتهدزاده تبریزی، کارشناس آموزش و پرورش، به بررسی این موضوع پرداخته که در ادامه میخوانید:
بهجت مجتهدزاده تبریزی درباره عواقب ترک تحصیل دانشآموزان گفت: ترک تحصیل دانشآموز تبعات مهمی برای او، خانوادهاش و در نهایت جامعه دارد. فرصتهای شغلی و امکان کسب درآمد بالا در آینده از او سلب میشود. ترک تحصیل یعنی در آینده امکان ورود به دانشگاه از دست میرود و داشتن برخی از مشاغل برای فرد به رؤیا تبدیل میگردد.
وی در این رابطه افزود: وقتی دانشآموزی از تحصیل در مدرسه محروم میشود، از مهارتهای اجتماعی و ارتباطی محروم شده است. نداشتن تحصیلات برای فرد، فقر را به دنبال میآورد و موجب وابستگی اقتصادیاش به خانواده و دیگران میشود و هزینههای بلندمدت ایجاد میکند.
مجتهدزاده در ادامه اضافه کرد: آمارها نشان میدهد که احتمال بروز آسیبهای اجتماعی مانند اعتیاد یا بزهکاری در میان کسانی که ترک تحصیل کردهاند افزایش دارد. ترک تحصیل در دوران مدرسه به خودی خود آسیبهای روانی و کاهش اعتمادبهنفس را به دنبال دارد که در برخی افراد به بروز و ظهور آسیبهای اجتماعی منجر میشود.
این کارشناس آموزشی در خصوص افزایش تعداد بازماندگان از تحصیل و رسیدن کشور به مرز خطر هشدار داد: اگر روند افزایشی ترک تحصیل و بازماندگی از تحصیل در ایران ادامهدار باشد، از نظر اجتماعی به یک وضعیت نگرانکننده و بالقوه خطرناک خواهیم رسید. این جمعیت در آینده به آموزش و حمایت نیاز خواهند داشت و هزینه مضاعفی به کشور تحمیل خواهد شد. اگر ترک تحصیل در میان کودکان مناطق محروم متمرکز باشد، پیامد آن در آینده است.
وی درباره تبعات منفی فاصله طبقاتی در امر آموزش متذکر شد: من شواهدی ندارم که بتوانم افزایش ترک تحصیل را به مدارس غیردولتی و فاصله طبقاتی در آموزش نسبت بدهم، ولی متأسفانه این بخش در تشدید و گسترش ناامیدی و حس محرومیت مؤثر بوده است.
مجتهدزاده گفت: وقتی هر سال آمار قبولی در دانشگاههای دولتی نشان میدهد که صندلی رشتههای خاص در اختیار بچههای مدارس خاص است، خودبهخود این تلقی در جامعه محروم به وجود میآید که در آینده شانسی ندارد. این احساس در بازماندن از تحصیل مؤثر است.
این فعال جامعه فرهنگی کشور در ادامه خاطرنشان ساخت: رشد مدارس غیردولتی از طریق تجاریشدن بخشی از آموزش و افزایش هزینه تحصیل، شکاف میان خانوادههای برخوردار و کمبرخوردار را بیشتر کرده و نتایج نشان میدهد که کیفیت آموزش در مدارس غیردولتی بالاتر است. لمس روزانه این بیعدالتی میتواند انگیزه ترک تحصیل را تقویت کند.
وی درباره تأثیر فقر خانوار بر ترک تحصیل دانشآموزان افزود: خانوادههای کمدرآمد در تأمین هزینههای اولیه فرزندانشان درماندهاند؛ چطور میتوانند هزینههای مستقیم و غیرمستقیم تحصیل در مدارس خاص را تأمین کنند؟! فقر خانواده و نیاز به کار و درآمد کودک در ترک تحصیل نقش دارد.
این کارشناس آموزشی در ادامه تأکید کرد: گسترش آموزش غیردولتی نابرابری آموزشی را تشدید میکند، اما بهتنهایی علت اصلی ترک تحصیل نیست. از منظر اجتماعی، فاصله طبقاتی یکی از عوامل بنیادی در معضل ترک تحصیل است، چون نابرابری اقتصادی بهتدریج به نابرابری آموزشی و سپس نابرابری فرصتهای زندگی تبدیل میشود.
بهجت مجتهدزاده تبریزی در پایان گفتوگو یادآور شد: مدرسه خاستگاه اجتماعیشدن کودک است. اگر مدرسه که باید ابزار اجتماعیشدن باشد، دچار تبعیض و نابرابری گردد، کارکرد خود را از دست میدهد و به بازتولید طبقات اجتماعی کمک میکند. اتفاقی که امروز بهطور عینی در جامعه ایران رخ داده است و فرزندان خانوادههای مرفه به دلیل منابع بیشتر، آموزش و فرصتهای بیشتری دریافت میکنند و فرزندان خانوادههای فقیر از همان مرحله مدرسه و تحصیل به عقب رانده میشوند.