گروه بین الملل: هجدهمین اجلاس سران بریکس و نشست بریکسپلاس روزهای ۲۱ و ۲۲ شهریور، برابر با ۱۲ و ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶، به میزبانی هند در دهلینو برگزار شد؛ اجلاسی که در سایه جنگها و تنشهای خاورمیانه، جنگ اوکراین، بحران انرژی و اختلال در زنجیرههای تجارت جهانی، به یکی از مهمترین گردهماییهای سیاسی کشورهای جنوب جهانی تبدیل شد.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در جریان سفر سهروزه خود به دهلینو ضمن شرکت و سخنرانی در هجدهمین اجلاس سران و رهبران کشورهای بریکسپلاس، با شماری از مقامهای کشورهای عضو دیدار و رایزنی کرد. او علاوه بر نارندرا مودی، نخستوزیر هند، با سران آفریقای جنوبی، مالزی و اتیوپی و همچنین ولیعهد ابوظبی دیدار داشت.
رئیسجمهور ایران در نشست اقتصادی بریکسپلاس نیز سخنرانی کرد و با نمایندگان ادیان، نخبگان و بازرگانان هند دیدار داشت. در حاشیه این برنامه، نمایشگاه نقاشی کودکان هندی که از سراسر این کشور جمعآوری شده بود، در حمایت از کودکان میناب که در جنگ ۴۰ روزه به شهادت رسیدهاند، برگزار شد.
این سفر از آن جهت نیز اهمیت داشت که پزشکیان پس از هفت سال نخستین رئیسجمهور ایران بود که به هند سفر میکرد. دیدارهای او با مقامهای کشورهای مختلف میتواند زمینهساز گسترش تعاملات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی میان ایران و کشورهای عضو بریکس باشد.
از بخشهای مورد توجه این سفر، دیدار پزشکیان با شیخ خالد بن محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی، بود. یک مقام ارشد ایرانی این دیدار را در فضایی «آرام و سازنده» توصیف کرد؛ دیداری که در شرایط افزایش تنشها و جنگ در منطقه خلیج فارس انجام شد.
بریکس و مطالبه نظم چندقطبی
بریکس اکنون مجموعه گستردهتری از اقتصادهای نوظهور را دربر میگیرد و رهبران آن بر افزایش نقش کشورهای جنوب جهانی در تصمیمگیریهای بینالمللی تأکید دارند. اظهارات مقامهای ارشد کشورهای عضو نشان داد که حرکت به سوی نظم چندقطبی، کاهش یکجانبهگرایی و افزایش استقلال در حکمرانی جهانی، از محورهای مهم اجلاس بوده است.
نارندرا مودی، نخستوزیر هند، با اشاره به افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی، اختلال در زنجیرههای تأمین و بحرانهای اقلیمی، خواستار اصلاح نهادهای بینالمللی، بهویژه سازمان ملل و ساختارهای مالی جهانی و افزایش سهم کشورهای جنوب جهانی شد. او همچنین نسبت به «سلاحسازی فناوری و مواد معدنی حیاتی» هشدار داد و بر همکاری در حوزه هوش مصنوعی، سلامت، انرژی، امنیت غذایی و زیرساختهای دیجیتال تأکید کرد.
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، بریکس را یکی از ابزارهای مهم شکلگیری نظم جهانی چندقطبی دانست و بر تبدیل همکاریهای سیاسی به همکاریهای عملی اقتصادی تأکید کرد. از نگاه مسکو، فناوری، سرمایهگذاری، زیرساخت، تجارت و سازوکارهای پرداخت از مهمترین زمینههای همکاری آینده بریکس هستند.
استقلال اقتصادی و فناوری
شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، خواستار تقویت همکاری اقتصادی، سیاسی و امنیتی میان اعضای بریکس شد و تأکید کرد این گروه باید به سکویی عملی برای توسعه کشورهای جنوب جهانی تبدیل شود. او پیشنهادهایی از جمله ایجاد منطقه متنباز هوش مصنوعی بریکس، همکاری در مناطق ویژه اقتصادی و برگزاری مجمع تجارت خدمات را مطرح کرد.
چین همچنین بر ثبات زنجیرههای صنعتی، ایجاد بازار یکپارچهتر و نقش فعالتر بریکس در مسائل جهانی تأکید دارد. این رویکرد نشان میدهد همکاری اقتصادی، فناوری و کاهش وابستگی به ساختارهای مالی سنتی، در دستور کار آینده این گروه قرار دارد.
مسعود پزشکیان نیز بر استفاده بیشتر از ارزهای ملی در تجارت میان اعضای بریکس و تقویت همکاریهای اقتصادی تأکید کرد. رئیسجمهور ایران همچنین بر ضرورت آن تأکید داشت که بریکس صرفاً مصرفکننده فناوری نباشد، بلکه در تولید دانش، توسعه فناوری و تعیین استانداردهای اقتصاد دیجیتال نیز نقش داشته باشد.
دیپلماسی برای کاهش تنشها
جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران نیز بر فضای اجلاس سایه انداخته بود. اعضای بریکس در این شرایط بر خویشتنداری، کاهش تنش و راهحلهای دیپلماتیک تأکید کردند. توافق بر سر ضرورت کاهش تنشهای منطقهای که با حمایت ایران و امارات همراه شد، از مهمترین جنبههای دیپلماتیک اجلاس بود.
در مجموع، اجلاس دهلینو نشان داد بریکس تلاش دارد از یک مجموعه اقتصادی فراتر رفته و به یکی از محورهای مؤثر در شکلگیری نظم چندقطبی تبدیل شود؛ نظمی که در آن کشورهای جنوب جهانی سهم بیشتری در تصمیمگیریهای سیاسی و اقتصادی داشته باشند و همکاریهای مستقل در حوزه تجارت، فناوری، انرژی و نظام مالی تقویت شود.