گروه اجتماعی: دهم سپتامبر (19 شهریور)، روز جهانیِ پیشگیری از خودکشی است. مردم در ایران به دلیل ناآرامیهای داخلی در سال 1401 و 1404 ، جنگ، محاصره دریایی با تورم و موضوعات درهمتنیدۀ سیاسی، اجتماعی و اقتصادی رو به رو هستند. این عوامل باعث اختلا ل ، اضطراب ، افسردگی و ... شده است. بیشترین رنجی که کردم دچار آن هستند مشکلات اقتصادی ومعیشتی است. اگر اقتصاد کشور به حالت عادی و طبیعی برگردد و جنگ پایان گیرد مشکل خودکشی، ناامیدی و افسردگی و ... از بین می رود. ماجرای دعوای دو همسایه یکی در طبقه دوم و دیگری در طبقه سوم در افسریه تهران که یکی از همسایه ها به همسایه جدید اعتراض کرد که اساس کشی سر و صدا راه نینداز همسایه با کلت همسایه خود را کشت و بعد خودش را هم کشت. این یک نمونه از جامعه بیمار است.
خودکشی به روایت آمار
آخرین آمار مربوط خودکشی در ایران برای سال 1402 است که 7603 مرگِ ناشی از خودکشی ثبت شد و نرخِ آن به 8.9 مورد در هر 100هزار نفر رسید. بر اساس برآوردهای «سازمان جهانی بهداشت» در سال 2021، حدود 727 هزار نفر در جهان براثر خودکشی جان باختند. نرخ استانداردشدۀ جهانی نیز حدود 8.9 مورد در هر 100هزار نفر برآورد شده است. کشورهایی مثل لسوتو، اسواتینی و کرۀ جنوبی نرخهای بالاتری دارند. کرۀ جنوبی یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان است و امید به زندگی در آن، 83.5 سال است، اما نرخ خودکشیاش بالا است. نرخ خودکشیِ این کشور در سال 2023، حدود 23.3 مورد در هر 100 هزار نفر بود و در برابر میانگینِ 10.7 این سازمان قرار داشت. پس کرۀ جنوبی نمونۀ خوبی است برای اینکه نشان دهیم رفاهِ اقتصادی بهتنهایی ضامنِ سلامت روان نیست. سال 2021 سومین علتِ مرگ در گروه سنیِ 15 تا 29 سال در جهان خودکشی بوده است. یعنی خودکشی مسئلهای مختصِ کشورهای بحرانی و متلاطم نیست، در بسیاری از کشورها، پیشگیری از خودکشی بخشی از سیاستِ عمومیِ سلامت، آموزش، خدماتِ اجتماعی و نظامِ درمان است، نه موضوعی محدود به روانپزشکی.
فقر و خودکشی
فقر، بیکاری، ناامنی شغلی، بدهی و نابرابری میتوانند فشار روانی و احساسِ بیپناهی را افزایش دهند، اما افزایشِ درآمد بهتنهایی بیمعنای کاهشِ خطر خودکشی نیست.
فشار شدیدِ تحصیلی و شغلی، رقابتِ اجتماعی، سالمندیِ سریع، تنهایی و ضعفِ نسبیِ شبکههای حمایتی از عواملی هستند که برای توضیحِ این وضعیت مطرحشدهاند.
شبکه حمایت
خودکشی بیش از آنکه تابعِ میزان ثروت باشد، باکیفیت زندگی، امنیت، تعلقِ اجتماعی و حسِ یافتن راهی برای عبور از بحران ارتباط دارد. حتی فردی با درآمد مناسب، اگر احساس کند جایگاهش را ازدستداده، تنهاست یا امکانِ تغییر شرایط ندارد، میتواند در معرضِ آسیب قرار گیرد. بنابراین پیشگیری فقط افزایشِ رفاه نیست؛ ساختنِ جامعهای است که در آن فرد هنگام شکست، راهِ بازگشت و شبکهای برای حمایت داشته باشد.
شایعترین اختلال روانی در ایران
در پیمایشِ ملیِ «سلامت روان» که سال 1390 در ایران انجام شد، 23.6درصدِ افراد 15 تا 64 سال در دوازده ماهِ گذشته، دستکم یک اختلالِ روانپزشکی داشتند. «اختلال اضطرابی» با 15.6درصد، شایعترین بود و پسازآن، «اختلالِ خُلقی» با 14.6درصد قرار داشت. «اختلال افسردگی» هم با شیوع 12.7درصد، شایعترین اختلال منفرد در پیمایش بود.
اهمیت دوران جوانی و نوجوانی
دوران نوجوانی و جوانی مرحلهای است که فرد همزمان با تغییراتِ فیزیولوژیکی، روانی، خانوادگی، آموزشی و اجتماعی روبهرو میشود. شکستِ تحصیلی، فشار برای موفقیت، مشکلاتِ خانوادگی، تعارض با والدین، طردِ اجتماعی، خشونت، قلدری، شکستِ عاطفی و نگرانی دربارۀ آینده میتوانند در این سنین تأثیر بیشتری داشته باشند. شایعترین گروهِ اختلالات روانی در این سنین، اختلالات اضطرابی است.
راهکار
مدرسه و دانشگاه یکی از مهمترین نقاطِ شناساییِ زودهنگامِ مشکلاتِ روانی است. آموزشِ مهارتهای حل مسئله، تنظیم هیجان، مقابله با فشار روانی و مراجعۀ بدون شرم برای دریافتِ کمک، بخشی از پیشگیری مؤثر است. متأسفانه مراکز آموزشی در ایران، خیلی وقتها به کانونِ اضطراب و آشفتگی بدل میشوند. فشار تحصیلی، رقابتِ فرساینده، نگرانی از آینده، انتظاراتِ خانواده و شیوههای آموزشیِ تنشزا، فشار روانیِ نوجوانان و جوانان را افزایش میدهند و به بحرانهای طبیعیِ این سنین دامن میزنند.
اقتصاد
مشکلات اقتصادی بهتنهایی علتِ خودکشی نیستند، اما میتوانند فشار روانی را افزایش دهند. بیکاری، بدهی، ناامنیِ شغلی، کاهشِ قدرت خرید و نگرانی دربارۀ آینده زمانی خطرناکتر میشوند که فرد حس کند راهی برای تغییر وضعیت وجود ندارد و حمایتِ کافی موجود نیست. حمایت از افراد در بحرانهای مالی، دسترسی به خدماتِ اجتماعی، حمایت از بیکاران و خانوادههای آسیبپذیر و کاهش احساسِ بیپناهی در کنار خدماتِ درمانی، بخشی از پیشگیری است.
پیشگیری
«خانواده» نخستین شبکۀ حمایت است، «نظام آموزشی» در شناساییِ زودهنگام نقش دارد، «نظام سلامت» مسئولِ شناسایی و درمان است، «رسانه» در شکل دادن به نگرشِ عمومی مؤثر است و «سیاستگذاران اقتصادی و اجتماعی» میتوانند فشارهای زمینهای را کاهش دهند.
قتل در افسریه
ماجرا از زمانی آغاز شد که یک زوج جوان برای سکونت در خانه جدید خود در افسریه آماده میشدند، اما بنا بر روایت خانواده قربانی، پیش از اسبابکشی با رفتارها و تهدیدهای همسایه طبقه پایین مواجه شدند. همسر مرد مجروح پیشتر در گفتوگو با رکنا جزئیات این حادثه را روایت کرده بود و گفته بود همسایه آنها که او را «هادی.م» معرفی کرده بود، پیش از حادثه بارها خانواده را تهدید کرده و خود را فردی «کارت قرمز» و فاقد کنترل معرفی میکرد. به گفته این زن، روز حادثه پس از بالا گرفتن مشاجره، مرد موردنظر با در دست داشتن سلاح سرد تهدیدهایی را مطرح کرد و در ادامه اسلحه نیز بیرون آورد. در جریان این درگیری، زمانی که مرد جوان برای دفاع از پدرش وارد ماجرا شد، همسایه با شلیک گلوله او را هدف قرار داد.
این مرد جوان پس از اصابت گلوله به سرش به بیمارستان منتقل شد و بنا بر گفته خانواده، همچنان در کما قرار دارد و وضعیت جسمانی او وخیم گزارش شده است.
پس از وقوع حادثه، مأموران کلانتری 156 افسریه در محل حاضر شدند و تحقیقات آغاز شد. متهم اما پس از تیراندازی از محل گریخت و تحقیقات پلیس برای شناسایی و دستگیری او آغاز شد.
اکنون، 7 روز پس از این حادثه، پیگیریهای رکنا از یک منبع آگاه حاکی از آن است که متهم که از افراد سابقهدار و اراذل و اوباش منطقه افسریه بوده، به زندگی خود پایان داده است.
تحقیقات درباره ابعاد مختلف این پرونده، وضعیت قربانی و علت مرگ متهم همچنان ادامه دارد.