علی صالحآبادی
پس از ۴۷ سال تنش، تخاصم، جنگ، تحریم، محاصره دریایی و دیگر فشارهای غرب و آمریکا بر ایران، سرانجام روز ۲۹ خرداد امسال تفاهمنامه ۱۴ مادهای به امضای پزشکیان و ترامپ رسید. این اتفاق از آن جهت تاریخی است که پیش از آن سابقه نداشت رؤسای جمهور ایران و آمریکا پای یک سند رسمی را امضا کنند.
همانطور که معاهده برجام، که در دولت روحانی و در سال ۱۳۹۴ به سرانجام رسید، خشم اسرائیل، عربستان و عدهای را در ایران در پی داشت، امضای تفاهمنامه ۱۴ مادهای نیز خشم اسرائیل و عدهای را در ایران برانگیخت.
این تفاهمنامه حاصل دیپلماسی، تابآوری اقتصادی و دفاع نیروهای نظامی در برابر دشمن بود. اجماع تحلیلگران بینالمللی بر این است که این تفاهمنامه به نفع ایران و به ضرر آمریکا بوده است. مهم این است که حتی تحلیلگران آمریکایی، اروپایی و خاورمیانه نیز این تفاهمنامه را به نفع ایران ارزیابی کردهاند.
دلیل این ارزیابی آن است که بر اساس این توافقنامه، ایران میتوانست در مدت ۶۰ روز گشایش اقتصادی ایجاد کند، نفت سرگردان در دریا و همچنین نفت تولیدی خود را بفروشد و پول آن را به خزانه بازگرداند. مهمتر اینکه قرار بود ۶ میلیارد دلار از داراییهای ایران که در قطر بلوکه شده بود، برای خرید دارو و غذا ــ که این روزها مردم به آن نیاز مبرم دارند ــ آزاد و هزینه شود که پس از به هم خخوردن تفاهمنامه نشد. همچنین قرار بود محاصره دریایی برداشته شود.
اما کاسبان تحریم، آرمانگراها و آخرالزمانیها، که انگار نانشان در دعواست و با هر نوع مذاکره، مصالحه و تفاهمنامه مخالفت میکنند، بیکار ننشستند و به میدان آمدند و در برابر تلاشهای دولت که قصد دارد تفاهمنامه را احیا کند، ایستادند.
این جماعت درک نمیکنند که سازوکار مذاکره، مصالحه و اجرای توافق با انتقام و کشتن ترامپ و نتانیاهو تفاوت دارد. اینها میگویند باید ترامپ، نتانیاهو و دیگر مقاماتی که به ایران حمله کردند، محاکمه و مجازات و اعدام شوند؛ راه باز است و جاده دراز. اگر عدهای میخواهند این کار را انجام دهند، انجام دهند، اما بگذارند تفاهمنامهای که شورای عالی امنیت ملی آن را تایید کرده است و به نفع مردم ایران میباشد، احیا شود.
حماس هفتم اکتبر ۲۰۲۳ (۱۵ مهر ۱۴۰۲) به اسرائیل حمله کرد، اسرائیل غزه را شخم زد و در آنجا نسلکشی به راه انداخت. در آن زمان، ۱۴۲ نماینده مجلس اعلام کردند که میخواهند برای جنگ به غزه بروند، اما حتی تا بیروت هم نرفتند.
حالا هم عدهای دنبال گرفتن انتقام هستند که حرف درستی است، اما بهتر است حرفی را بزنند و کاری را انجام دهند که توان آن را دارند و به این بهانه به رئیسجمهور فشار نیاورند که استعفا کند.
رئیسجمهور به این اقدامات واکنش نشان داد و در شبکه ایکس نوشت: «تفاهمنامهای که امضا شد حاصل خرد جمعی اعضای شعام بود و همه اعضا با آن همدلاند. باور دارم این تفاهمنامه مرکز ثقل روابط خارجی ما در آینده خواهد بود. باید بکوشیم دشمن را وادار کنیم به آنچه امضا کرده پایبند بماند. امنیت کشور، منطقه و همپیمانان ما با این تفاهمنامه ارتقا مییابد.»
همچنین هیات رییسه مجلس خبرگان رهبری با صدور بیانیهای نقطهنظرهای خود را درباره مذاکره و تفاهمنامه ۱۴ مادهای اعلام کرد. در بخشی از این بیانیه آمده است: « با حوادث اخیر و اقدامات رژیم متجاوز و نقضهای مکرر تفاهمنامه علاوه بر اثبات نامعتبر بودن امضای رئیس جمهور آمریکا، روشن شد که اعتماد به این دولت استکباری، سرابی بیش نیست و امید به تفاهم و توافق با این رژیم قلدر راه به جایی نمیبرد و هرگونه اقدام برای استیفای حقوق ملت باید در چارچوب نظرات، رهنمودها و تدابیر رهبر معظم انقلاب؛ حضرت آیت الله سیدمجتبی حسینی خامنه ای (حفظه الله) باشد.
در این شرایط حساس تاریخی، زمزمههای تسلیمطلبی از جانب مرجفون و توطئهگران به اسم دفاع از صلح، خیانتی نابخشودنی است و مواجهۀقانونی با چنین اقداماتی، وظیفه مسلّم مسئولان مربوطه است.»
کشور در شرایط جنگ نظامی، جنگ اقتصادی و محاصره دریایی قرار گرفته است. در چنین شرایطی لازم است به دنبال دیپلماسی باشیم تا جنگ، زیرا هزینه دیپلماسی کمتر از جنگ است. شواهد وقرائن نشان از آن دارد که ترامپ حاضر است به ایران امتیازهای فراتر از تفاهمنامه ۱۴ مادهای بدهد مشروط بر اینکه تنگه هرمز باز شود و فشار از روی دولت برای احیای تفاهمنامه برداشته شود.