فقر و نابرابری آسیبهای اجتماعی
را بیشتر کرده است
گروه اجتماعی: در ماههای اخیر، روایتهایی از کشرفتن اقلامی مانند چیپس، پفک، پنیر، ماست، خامه، روغن و دیگر کالاهای مصرفی از برخی فروشگاههای زنجیرهای دیده میشود که نمادی از تنگنای معیشتی است. بسیاری از متهمان، بهویژه زنان خانهدار، سابقه کیفری ندارند و برای نخستین بار با اتهام سرقت روبهرو شدهاند که نشان از فقر دارد.
فقر
دو بسته خامه را زیر چادرش پنهان کرده بود، وقتی مأمور حراست فروشگاه از او خواست کیفش را باز کند، زن با صدایی لرزان گفت: «بچههایم گرسنه بودند.» دقایقی بعد، همسرش که کارگر روزمزد بود، خود را به کلانتری رساند. دریکی از میوهفروشیهای شهر، زن دیگری با نگاهی مضطرب مقابل صندوق ایستاد و گفت: به خدا بیشتر از ۵۰ هزار تومان ندارم؛ میخواهم برای خانه کمی میوه بخرم. فروشنده که خودش نیز از وضعیت بازار و هزینهها گلایه داشت، پاسخ داد: من هم چک دارم، من هم گرفتارم.
روزی هزار نفر مثل شما میآیند؛ اگر پول نباشد، من چهکار کنم؟ زن، بیآنکه میوهای بخرد، آرام از مغازه خارج شد. این پرسش مطرح میشود که اگر فشارهای معیشتی همچنان ادامه پیدا کند، چگونه در برابر وسوسه برداشتن کالایی که توان خریدش را ندارند، مقاومت خواهند کرد؟
از سرقت اقلام کوچک تا میز بازجویی
یک کارشناس انتظامی میگوید: بررسیها نشان میدهد بخش قابل توجهی از سرقتهای خرد از فروشگاهها از سوی سارقان حرفهای انجام نمیشود بلکه افرادی تحت تأثیر مشکلات اقتصادی و فشارهای معیشتی دست به چنین اقداماتی میزنند.
به گفته وی، در بسیاری از این پروندهها ارزش کالاهای برداشتهشده پایین است و فرد پس از تشکیل پرونده و جبران خسارت یا پرداخت هزینه کالا، امکان آزادی و تعیین تکلیف پرونده را پیدا میکند، اما یکی از چالشهای موجود، موضوع رضایت فروشگاهها و نحوه برخورد برخی واحدهای صنفی است. این مقام انتظامی میگوید: در برخی موارد، مدیران فروشگاهها به دلیل نگرانی از ثبت کسری در حسابهای مالی یا مسئولیتهای اداری در همان ابتدا رضایت نمیدهند یا برای اعلام رضایت، مبالغی بیش از ارزش کالای برداشتهشده مطالبه میشود.
وی همچنین به پروندهای اشاره میکند که در آن زنی جوان پس از چندین بار مراجعه به یک فروشگاه و برداشتن کالا درنهایت شناسایی شد و در تحقیقات به چند مورد سرقت اعتراف کرد.
شکاف میان دستمزد و هزینه
«امانالله قرایی» جامعهشناس با اشاره به نقش فشارهای مادی در شکلگیری برخی آسیبهای اجتماعی، معتقد است در جامعهای که خواستهها و موقعیت اجتماعی افراد بیش از گذشته با معیارهای مادی سنجیده میشود، افزایش فاصله میان توان مالی افراد و سطح انتظارات آنان میتواند برخی افراد را به سمت انتخابهای نادرست سوق دهد. به گفته وی، فقر تنها نداشتن پول نیست؛ بلکه زمانی که فرد احساس کند از مسیرهای معمول امکان رسیدن به خواستههایش را ندارد، احتمال گرایش به رفتارهای آسیبزا افزایش مییابد.
نابرابری
«افسر افشارنادری» جامعه شناس فقر در جامعه ایران را بیشتر از آنکه صرفاً فقر معیشتی بداند، ناشی از احساس نابرابری و مقایسه اجتماعی عنوان میکند.
به باور او، وقتی افراد دائماً خود را با گروههای برخوردارتر مقایسه میکنند و فاصله میان طبقات جامعه را میبینند، احساس محرومیت میتواند تشدید شود و زمینه بروز برخی آسیبهای اجتماعی را فراهم کند.
زنان و سالمندان آسیبپذیرترند
«منوچهر آشتیانی» نیز بر ارتباط میان فقر و آسیبهای اجتماعی تأکید دارد و معتقد است محرومیت اقتصادی میتواند دسترسی افراد به فرصتهایی مانند آموزش، سلامت و رشد اجتماعی را محدود کند و در بلندمدت آثار گستردهای بر زندگی فردی و اجتماعی بر جای بگذارد.
این جامعهشناسان تأکید میکند که زنان، زنان سرپرست خانوار و سالمندان ازجمله گروههایی هستند که در شرایط نابرابری اقتصادی آسیبپذیری بیشتری دارند. به اعتقاد آنان، کاهش آسیبهایی مانند سرقتهای خرد تنها با برخورد قضایی ممکن نیست و در کنار اجرای قانون، تقویت نظام رفاهی، حمایت اجتماعی و ایجاد فرصتهای برابر اقتصادی نیز ضروری است.