مرگ یک کارمند مؤسسه تحقیقات ضدطاعون در منطقه ایرکوتسک روسیه، بار دیگر نام یکی از هراس‌انگیزترین بیماری‌های تاریخ را به صدر اخبار جهان آورده است. این حادثه پس از آن خبرساز شد که احتمال ابتلای این فرد به نوع ریوی طاعون مطرح شد و مقام‌های بهداشتی روسیه شماری از افراد در تماس با او را تحت مراقبت و قرنطینه قرار دادند. با این حال، هنوز شواهدی از شیوع گسترده طاعون در روسیه یا آغاز یک همه‌گیری جهانی وجود ندارد. سازمان جهانی بهداشت نیز اعلام کرده است که تاکنون نشانه‌ای از بیماری در افرادی که در تماس با این مورد بوده‌اند مشاهده نشده است.
ماجرای طاعون در روسیه چیست؟
ماجرا از مرگ یک کارمند ۲۸ ساله در مؤسسه تحقیقات ضدطاعون سیبری در منطقه ایرکوتسک آغاز شد. علت رسمی مرگ همچنان در دست بررسی است و گزارش‌ها درباره ابتلا به طاعون ریوی قطعی نیست. مقام‌های روسیه از اقدامات احتیاطی و پایش افراد در تماس با این فرد خبر داده‌اند و در برخی مراکز درمانی نیز تدابیر قرنطینه‌ای اجرا شده است.
همین موضوع باعث شد خبر «شیوع طاعون در روسیه» در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های بین‌المللی با سرعت زیادی منتشر شود. با این حال، کارشناسان هشدار داده‌اند که میان یک مورد مشکوک و یک شیوع گسترده تفاوت زیادی وجود دارد. برخی متخصصان نیز تأکید کرده‌اند که در حال حاضر شواهد محدودی برای انتقال گسترده بیماری وجود دارد.
طاعون چیست و چرا دوباره همه را نگران کرده است؟
طاعون یک بیماری عفونی ناشی از باکتری Yersinia pestis است. این باکتری معمولاً در میان پستانداران کوچک و کک‌های آلوده وجود دارد و انسان می‌تواند از طریق گزش کک آلوده، تماس با بافت حیوان آلوده یا در نوع ریوی، از طریق ذرات تنفسی بیمار مبتلا، آلوده شود.
طاعون سه شکل اصلی دارد: طاعون خیارکی، طاعون ریوی و طاعون سپتی‌سمیک. نوع خیارکی شایع‌ترین شکل بیماری است و معمولاً با تب، لرز، ضعف و تورم دردناک غدد لنفاوی همراه می‌شود. طاعون ریوی اما خطرناک‌تر است و می‌تواند از طریق ذرات تنفسی میان افراد منتقل شود.
آیا طاعون می‌تواند به یک همه‌گیری جهانی تبدیل شود؟
ترس از طاعون تا حد زیادی به خاطره تاریخی «مرگ سیاه» بازمی‌گردد؛ بیماری‌ای که در قرون وسطی میلیون‌ها نفر را در اروپا به کام مرگ کشاند. اما شرایط امروز با قرون گذشته تفاوت اساسی دارد.
مهم‌ترین تفاوت، وجود آنتی‌بیوتیک‌ها و امکانات تشخیص و درمان سریع است. سازمان جهانی بهداشت تأکید می‌کند که طاعون در صورت تشخیص زودهنگام با آنتی‌بیوتیک قابل درمان است و درمان سریع می‌تواند از مرگ و عوارض شدید جلوگیری کند.
البته طاعون همچنان در جهان از بین نرفته است. طبق تازه‌ترین اطلاعات سازمان جهانی بهداشت، در فاصله سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ بیشتر موارد انسانی گزارش‌شده مربوط به جمهوری دموکراتیک کنگو و ماداگاسکار بوده است. در برخی مناطق ماداگاسکار نیز موارد طاعون تقریباً هر سال در فصل خاصی مشاهده می‌شود.
خطر اصلی؛ طاعون ریوی
آنچه در حادثه اخیر روسیه باعث افزایش حساسیت رسانه‌ها شده، احتمال ارتباط آن با طاعون ریوی است. این شکل از بیماری می‌تواند به سرعت پیشرفت کند و برخلاف طاعون خیارکی، امکان انتقال مستقیم از فرد به فرد را دارد.
سازمان جهانی بهداشت می‌گوید دوره نهفتگی طاعون معمولاً بین یک تا هفت روز است و در نوع ریوی می‌تواند بسیار کوتاه باشد. علائمی مانند تب، ضعف، سردرد، سرفه و مشکلات شدید تنفسی می‌توانند از نشانه‌های این بیماری باشند.
آیا مردم باید نگران باشند؟
در شرایط فعلی، کارشناسان نسبت به ایجاد هراس عمومی هشدار می‌دهند. خبر مرگ یک فرد و قرنطینه افراد در تماس با او، به‌تنهایی به معنای آغاز یک اپیدمی جهانی نیست. سازمان جهانی بهداشت نیز اعلام کرده که تاکنون نشانه‌ای از ابتلای بیشتر افراد تحت نظر مشاهده نشده است.
با این حال، نظارت دقیق بر این حادثه ضروری است؛ زیرا اگر ابتلا به طاعون ریوی تأیید شود، شناسایی سریع افراد در تماس و درمان فوری آنها اهمیت زیادی خواهد داشت.
طاعون؛ بازگشت یک کابوس قدیمی یا یک هشدار پزشکی؟
حادثه روسیه بیش از آنکه تاکنون نشانه آغاز یک «مرگ سیاه جدید» باشد، یادآوری می‌کند که بیماری‌های عفونی قدیمی هنوز کاملاً از جهان حذف نشده‌اند. طاعون همچنان در برخی نقاط جهان وجود دارد، اما علم پزشکی امروز ابزارهای بسیار مؤثرتری برای شناسایی، کنترل و درمان آن در اختیار دارد.
فعلاً نمی‌توان از شیوع جهانی طاعون سخن گفت. آنچه در روسیه رخ داده، یک حادثه مشکوک و تحت بررسی است که به دلیل ارتباط آن با یک مؤسسه تخصصی طاعون و احتمال ابتلا به نوع ریوی، توجه بین‌المللی را به خود جلب کرده است. نتیجه آزمایش‌ها و روند پایش افراد در تماس، تعیین خواهد کرد که آیا این حادثه تنها یک مورد منفرد بوده یا نیاز به اقدامات گسترده‌تر وجود دارد.