نصرتالله تاجیک، سفیر پیشین ایران در اردن، در گفتوگو با آوش بااشاره به تبادل آتش میان عربستان و یمن گفت: اصل جنگ عربستان و یمن موضوع تازهای نیست. یمنیها و سعودیها صدها سال است که با هم میجنگند و این را احتمالا میتوان هفتمین دور از جنگهای نسبتاً خونین میان آنها دانست. بعد از دور قبلی جنگ، هرچند درگیریها فروکش کرد و به یکسری تفاهمات رسیدند اما در عمل عربستان، یمن را در شرایط بسیار سختی قرار داد؛ هم از جهت تشدید اختلافات داخلی، تحریک قبایل و گروه مخالف انصارالله و دودستگی میان یمنیها و هم از منظر بیرونی، یعنی تداوم محاصره هوایی فرودگاه صنعا.
او افزود: در حال حاضر، انصارالله که بخش شمالی یمن و صنعا را در اختیار دارد، در مقابل نیروهای مورد حمایت عربستان و امارات که در جنوب و عدن مستقر هستند به دلیل محاصره، شرایط خیلی سختی دارند. در دوره اخیر، پس از پرواز هواپیمای ایرانی برای انتقال مهمانانی از یمن به ایران و بالعکس، انصارالله تلاش کرد محاصره هوایی پایان پیدا کند اما هنگام فرود این هواپیما، عربستان برج مراقبت فرودگاه را هدف قرار داد. همین اقدام باعث جریحه دار شدن انصارالله شد کمااینکه اعلام کرد اگر عربستان مانع باز شدن حریم هوایی یمن شود و محاصره ادامه پیدا کند، آنها نیز محاصره دریایی در دریای سرخ را آغاز خواهند کرد.
تاجیک تصریح کرد: این تحولات به هفته گذشته برمیگردد؛ زمانی که دو نفتکش سعودی قصد عبور از بابالمندب را داشتند و از سوی انصارالله هدف حمله قرار گرفتند. انصارالله نیز مسئولیت این حمله را پذیرفت. در مقابل، عربستان یک پایگاه دریایی در شهر ساحلی الحدیده و یک اردوگاه آموزشی نظامی انصارالله در جزیره کمران یمن را بمباران کرد و آنها هم متقابلاً با حمله موشکی به شهر جیزان در جنوب عربستان و یک سامانه نفتی بندری و تأسیسات آرامکو در ینبع و سپس به بقیق و ریاض پاسخ دادند. این توضیح را از این جهت گفتم که بگویم این سطح از درگیری الزاماً و بهطور مستقیم به جنگ ایران و آمریکا مرتبط نیست. البته این جنگ چهارم بین ایران و آمریکا به اندازهای آثار و تبعات قوی در سطح منطقهای و بینالمللی دارد که میتواند بسیاری از تحولات منطقه را تحت تأثیر قرار دهد؛ یعنی ممکن است بخشی از ریشه این تحولات به جنگ ایران و آمریکا بازگردد اما این به آن معنا نیست که دور جدید حملات عربستان و انصارالله مستقیماً ناشی از جنگ ایران و آمریکا است.
او اظهار کرد: ما شاهد بحران همزمان سه گلوگاه راهبردی در یک منطقه محدود هستیم و همزمانی بحران در سه مسیر مهم دریایی، تنگه هرمز، بابالمندب، مسیر کانال سوئز پیامدهایی بسیار فراتر از یک بحران منطقهای دارد و در صورت استمرار ناامنی، زنجیرههای تأمین جهانی، انتقال انرژی، حملونقل کالا و اقتصاد کشورهای وابسته به واردات به شدت آسیب خواهند دید. به همین دلیل، بحران صرفاً به ایران، عربستان یا یمن محدود نیست بلکه به یک مسئله امنیت اقتصادی جهانی تبدیل شده است و اینجاست که با اهداف مستقل انصارالله مواجه میشویم. اگرچه آنها از حمایت نظامی ایران بهره میبرند اما صرفاً مجری سیاستهای ایران نیستند و اهداف مستقل خود را نیز دارند که عبارتند از: افزایش مشروعیت داخلی؛ نمایش قدرت در برابر عربستان؛ کسب جایگاه بالاتر در محور مقاومت؛ اعمال فشار برای ازسرگیری مذاکرات سیاسی با عربستان و نهایتا دستیابی به امتیازات اقتصادی و مالی بیشتر در یمن است. حملات دریایی سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ نیز موجب افزایش محبوبیت حوثیها در میان بخشی از جامعه یمن شد؛ هرچند همزمان اقتصاد این کشور بیش از پیش آسیب دید.
تاجیک ادامه داد: این یک دریچه دیگری از موقعیت انصارالله و جنگش با عربستان باز میکند که آنها اکنون صرفاً یک بازیگر داخلی یمن نیستند بلکه میکوشند خود را به مهمترین عضو «محور مقاومت» تبدیل کنند؛ خلأ ناشی از تضعیف حزبالله لبنان را پر کنند؛ نقش منطقهای مستقل برای خود تعریف و از کنترل مسیرهای دریایی به عنوان ابزار نفوذ ژئوپلیتیکی استفاده کنند تا هر چه سریعتر ثبات و امنیت را به یمن برگردانند.
اگر همه نیروهای مقاومت حامی ایران فعال شوند، به نقطه غیرقابل بازگشت میرسیم
این کارشناس مسائل بینالملل اظهار کرد: درباره اینکه با پایان جنگ ایران و آمریکا، جنگ عربستان و یمن هم پایان پیدا میکند یا خیر، نمیتوان چنین نتیجهگیری کرد. متأسفانه کشورهای منطقه و قدرتهای خارجی بهویژه قدرتهای بزرگ به هشدار ایران توجه نکردند که اگر جنگ در منطقه شروع شود و اگر قرار باشد ایران نتواند نفت صادر کند، این وضعیت میتواند دامن همه کشورهای منطقه را بگیرد. به احتمال بسیار در صورت فراگیر شدن این موضوع و حمله به تأسیسات نفتی کشورها، آمریکا نمیتواند از تمام مخازن نفت و گاز یا پالایشگاههای منطقه همزمان حفاظت کند. هنوز همه نیروهای مقاومت حامی ایران در منطقه فعال نشدند و در صورت وارد شدن به نقطه غیرقابل بازگشت، ممکن است شاهد ناآرامی داخلی در برخی کشورهای عربی باشیم.
تاجیک افزود: عربستان در حدود یک ماه گذشته بهویژه در روزهای ابتدایی دور جدید تنشها پس از نقض تفاهمنامه توسط آمریکا و آغاز تحولات اخیر، رفتار نسبتاً محتاطانهتر و بهتری در قبال ایران داشت که میتواند ناشی از همین عامل انصارالله و نیاز سعودی به امنیت درای سرخ و باب المندب به عنوان تنها مسیر کشتیرانی مقرون به صرفه باشد. اما به نظر میرسد مجموعهای از تحولات که احتمالاً هنوز بعضی از آنها رسانهای نشده و در سطح محرمانه باقی مانده، باعث شده در ایران بهویژه در بخش نظامی، این جمعبندی شکل بگیرد که عربستان نیز به نوعی چه مستقیم و چه غیرمستقیم، در کنار برخی کشورهای دیگر مانند امارات، کویت و بحرین از طریق همکاری با آمریکا یا استفاده از پایگاههای آمریکایی در برخی اقدامات علیه ایران نقش داشته است. اگر این تلفی بر اساس اسناد باشد در این صورت باید منتظر بود این وضعیت بین یمن و عربستان به راحتی پایان نپذیرد.
او تصریح کرد: ایران از همان ابتدا به کشورهای همسایه هشدار داده بود که هر کشوری از خاک یا امکاناتش آسیبی به ایران وارد کند، هدف مشروع ایران خواهد بود. به همین دلیل این احتمال مطرح بود که ایران پایگاههای آمریکا در عربستان را نیز هدف قرار دهد اما در مرحله نخست، میتوان گفت عربستان عملاً در تیررس اقدامات ایران قرار نگرفت. اینکه در روزهای اخیر چه تحولاتی در تعاملات سیاسی محرمانه یا در حوزه نظامی رخ داده، هنوز برای تحلیلگران روشن نیست و اطلاعات دقیقی از آن به رسانهها راه پیدا نکرده است.
تاجیک ادامه داد: از سوی دیگر، عربستان علاقهمند است که بازار نفت دچار شوک نشود و در راستای اهداف آمریکا و دولت ترامپ، قیمت نفت افزایش پیدا نکند به همین دلیل تلاش میکرد به جای تنگه هرمز از مسیر بابالمندب برای صادرات نفت استفاده کند اما با توجه به درگیریهایی که توضیح دادم، انصارالله مانع این موضوع شد. این مسئله برای عربستان اهمیت زیادی دارد زیرا اگر نتواند از بابالمندب استفاده کند، ناچار است نفت خود را از مسیرهای طولانیتر و پرهزینهتر صادر کند.
امکان حمله انصارالله به اسرائیل
سفیر پیشین ایران در اردن اظهار کرد: فارغ از معادلات اقتصادی و نفتی، واقعیت این است که شرایط منطقه در حال حرکت به سمت افزایش حساسیت و پیچیدگی بیشتر است و به سمتی پیش میرود که به نظر میرسد اگرچه طی یکی دو روز اخیر اخباری از میانجیگرها شنیده شده اما با توجه به حجم نیرو، تجهیزات، تدارکات، ترابری و لجستیکی که آمریکا در حال فراهم کردن آن است، به نظر میرسد ایران و انصارالله به راحتی دست خود را خالی نکنند! طبعاً اگر چنین اتفاقی رخ دهد، به احتمال زیاد انصارالله صرفاً بر بابالمندب متمرکز نخواهد بود و چهبسا در آن جبهه نیز فعالیتهای ضدعربستانی یا حتی اقدامات علیه اسرائیل در آن منطقه دور از ذهن نباشد.
بستن بابالمندب برای طولانی مدت، عملی نیست
تاجیک در واکنش به اینکه در جریان درگیری عربستان و یمن، یمن تهدید به بستن تنگه باب المندب کرده است، این اقدام تا چه اندازه عملیاتی است و یمن توانایی انجام چنین کاری را دارد؟ خاطرنشان کرد: بستن بابالمندب برای کوتاهمدت شاید خیلی مشکل نباشد، عملیاتی است و قبلاً هم این اتفاق افتاده است اما به دلیل اینکه بخش زیادی از تردد کشتیها، چه تجاری و چه نفتی از آنجا انجام میشود، بستن درازمدت آن را خیلی عملی نمیبینم. طبعاً کشورها مداخله خواهند کرد چه از جهت سیاسی، مانند آنچه عمانیها اعلام کردهاند که درصدد آشتی دادن انصارالله و عربستان هستند و چه از طریق شکلگیری ائتلافهایی که بخواهند مانند دوره گذشته، یمن را بمباران کنند.
هدف اصلی انصارالله ایجاد نااطمینانی در بازار جهانی است
او در پایان یادآور شد: بعید میدانم انصارالله قصد داشته باشد بابالمندب را برای درازمدت ببندد؛ این یک تهدید و یک اهرم است تا عربستان نیز دست از محاصره هوایی یمن بردارد. طبعاً ترابری، مسافری، تجاری و نظامی به هر صورت یک عنصر تعیینکننده برای یمن است و احتمالاً انصارالله برای رفع محاصره هوایی، بهراحتی از اهرمهای خود دست نخواهد کشید اما اینکه این اقدام بهصورت بستن کامل بابالمندب باشد، یا صرفاً در حد تهدید، یا اینکه فقط علیه نفتکشهای سعودی به کار گرفته شود یا همه نفتکشها را شامل شود، به تحولات آینده و نقشی که میانجیگرها در این قضیه ایفا میکنند، بستگی دارد.در این راستا هدف اصلی انصارالله ایجاد نااطمینانی در بازار جهانی است؛ به گونهای که شرکتهای کشتیرانی مسیر خود را تغییر دهند؛ شرکتهای بیمه حق بیمه جنگ را افزایش دهند؛ هزینه حملونقل جهانی بالا رود و دولتها تحت فشار اقتصادی قرار گیرند تا به عربستان برای عدم دخالت در امور یمن فشار وارد کنند.