این پرونده که حاصل بیش از دو دهه پژوهش، مستندسازی، حفاظت و رایزنیهای تخصصی است، در اجلاس بوسان کرهجنوبی با رأی اعضای کمیته میراث جهانی به تصویب رسید و یکی از مهمترین مجموعههای تاریخی ایران را در کنار برجستهترین میراث فرهنگی جهان قرار داد. این ثبت جهانی نهتنها جایگاه تاریخی و معماری الموت را در سطح بینالمللی تثبیت میکند، بلکه زمینه توسعه گردشگری، حفاظت پایدار از آثار و رونق اقتصادی جوامع محلی را نیز فراهم خواهد کرد.
هفت قلعه در یک پرونده جهانی
پرونده ثبت جهانی الموت تنها به قلعه مشهور حسن صباح محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از هفت دژ تاریخی را دربر میگیرد که در گذشته شبکه دفاعی و مدیریتی یکپارچهای را تشکیل میدادند.
در این مجموعه، قلعه الموت بهعنوان مرکز فرمانروایی نزاریان اسماعیلی شناخته میشود و قلعه لمسر نیز بهعنوان بزرگترین دژ این مجموعه، محل استقرار جانشین فرمانروا و اقامتگاه زمستانی بوده است. قلعه نویذرشاه، آخرین سنگر مقاومت در برابر حمله مغول، در کنار قلعههای شمسکلایه، شیرکوه، ایلان و قسطینلار، دیگر اجزای این پرونده را تشکیل میدهند.
این استحکامات به دلیل معماری منحصربهفرد، مهندسی پیشرفته، سازگاری با اقلیم سخت کوهستانی و شیوههای هوشمندانه مدیریت منابع طبیعی، بهویژه ذخیره و انتقال آب، از نمونههای شاخص میراث فرهنگی ایران به شمار میروند.
ثمره بیش از دو دهه پژوهش
به گفته مسئولان میراث فرهنگی، ثبت جهانی این مجموعه نتیجه بیش از ۲۰ سال مطالعات میدانی، مرمت، حفاظت و تهیه مستندات تخصصی بوده است. کارشناسان معتقدند این پرونده از نظر تاریخی، معماری و ارزشهای فرهنگی توانست معیارهای یونسکو را برای ثبت جهانی احراز کند و تصویب آن نشاندهنده اهمیت جهانی این مجموعه تاریخی است. ثبت این اثر همچنین فرصت مناسبی برای معرفی هرچه بیشتر ظرفیتهای تاریخی استان قزوین و توسعه گردشگری فرهنگی در منطقه الموت ایجاد خواهد کرد؛ موضوعی که میتواند به افزایش سرمایهگذاری، ایجاد اشتغال و تقویت اقتصاد محلی منجر شود.
پیامی از ایران به جهان
پس از اعلام رسمی ثبت جهانی این اثر، سیدرضا صالحیامیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، این موفقیت را به ملت ایران، مردم استان قزوین و ساکنان منطقه الموت تبریک گفت و آن را دستاوردی ملی دانست. او با قدردانی از اعضای کمیته میراث جهانی، مرکز میراث جهانی یونسکو، ایکوموس و همچنین دولت کرهجنوبی بهدلیل میزبانی اجلاس، تأکید کرد که حفاظت از میراث جهانی تنها در سایه صلح، امنیت، احترام متقابل و گفتوگوی سازنده میان ملتها امکانپذیر است. وزیر میراث فرهنگی با اشاره به پیشینه تمدنی ایران اظهار کرد که کشورمان با بیش از هفت هزار سال تمدن، بیش از یک میلیون اثر تاریخی، ۴۳ هزار اثر ثبت ملی و اکنون ۳۰ اثر ثبت جهانی، یکی از مهمترین خاستگاههای فرهنگ و تمدن جهان به شمار میرود.
الموت؛ نماد هویت و نوآوری ایرانی
صالحیامیری در تشریح اهمیت این پرونده گفت که الموت حلقهای مهم در زنجیره تحول معماری، مهندسی و نظامهای دفاعی ایران است و بهرهگیری هوشمندانه از طبیعت، دانش مهندسی و مدیریت منابع، این مجموعه را به نمونهای کمنظیر در تاریخ تبدیل کرده است. به گفته او، این اثر تنها یک مجموعه تاریخی نیست، بلکه نمادی از اندیشه، حافظه تاریخی، مقاومت و ظرفیت فرهنگی ایران است؛ ویژگیهایی که موجب شده آموزههای آن همچنان مورد توجه پژوهشگران و علاقهمندان میراث فرهنگی قرار گیرد. وی همچنین تأکید کرد که ثبت جهانی پایان مسیر نیست، بلکه آغاز مسئولیتی بزرگتر برای حفاظت، پژوهش، آموزش، تبادل تجربه و گسترش همکاریهای بینالمللی در زمینه صیانت از این میراث ارزشمند است.
سیامین افتخار جهانی ایران
با ثبت پرونده «دژ الموت و استحکامات دفاعی وابسته به آن»، تعداد آثار ثبتشده ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ۳۰ اثر رسید.
این موفقیت، جایگاه ایران را بهعنوان یکی از کشورهای برخوردار از غنیترین میراث تاریخی جهان بیش از گذشته تثبیت میکند و نشان میدهد که ظرفیتهای فرهنگی و تمدنی کشور همچنان توانایی حضور پررنگ در معتبرترین فهرستهای جهانی را دارند. ثبت جهانی الموت، علاوه بر حفظ این میراث ارزشمند برای نسلهای آینده، فرصتی تازه برای معرفی فرهنگ، تاریخ و هویت ایران در عرصه بینالمللی به شمار میرود.