گروه بینالملل: دولت دونالد ترامپ همزمان با ادامه آتشبس میان تهران و واشنگتن، تفسیری تازه از قانون اختیارات جنگی آمریکا ارائه کرده و مدعی شده است که مهلت ۶۰ روزه رئیسجمهور برای عملیات نظامی در دوران آتشبس «متوقف» میشود. این موضع با واکنش دموکراتها روبهرو شده و در کنار آن، خبرهایی از پیشنهاد جدید ایران برای پایان جنگ، طرح تازه واشنگتن برای تنگه هرمز و کاهش هماهنگی علنی ترامپ با نتانیاهو منتشر شده است. مجموعه این تحولات نشان میدهد کاخ سفید در حال بازطراحی راهبرد خود در قبال ایران و منطقه است. در واقع ترامپ در سه جبهه سیاسی - حقوقی در داخل امریکا، جبهه دیپلماتیک و جبهه منطقهای (تنگه هرمز) با ایران در تقابل است.
تفسیر ترامپ از قانون جنگ
دولت دونالد ترامپ برای جلوگیری از الزام قانونی دریافت مجوز کنگره جهت ادامه درگیری نظامی، اعلام کرده است که در دوره آتشبس، شمارش مهلت ۶۰ روزه قانون اختیارات جنگی متوقف میشود. کاخ سفید مدعی است از زمان آغاز آتشبس، دیگر خصومت فعالی میان آمریکا و ایران وجود نداشته و بنابراین ساعت قانونی مربوط به محدودیت زمانی عملیات نظامی نیز فعلاً متوقف شده است. این تفسیر میتواند به دولت اجازه دهد بدون مراجعه به کنگره، در صورت ازسرگیری درگیریها بار دیگر وارد اقدام نظامی شود.
بر اساس قانون اختیارات جنگی مصوب سال ۱۹۷۳، رئیسجمهور آمریکا در صورت آغاز عملیات نظامی بدون مجوز قبلی کنگره، تنها برای مدت محدودی اختیار ادامه آن را دارد و پس از آن باید تأیید نمایندگان را دریافت کند.
یک مقام ارشد دولت ترامپ اعلام کرده که خصومتهایی که از ۲۸ فوریه آغاز شده بود، اکنون پایان یافته است. به گفته او، تهران و واشنگتن در ۷ آوریل بر سر یک آتشبس دو هفتهای توافق کردند که بعداً تمدید شد و از آن زمان تاکنون تبادل آتشی میان دو طرف صورت نگرفته است.
استدلال وزیر دفاع در کنگره
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، نیز همین موضع را در جلسه استماع کنگره تکرار کرد. او گفت برداشت دولت این است که در زمان اجرای آتشبس، مهلت ۶۰ روزه قانون اختیارات جنگی منجمد میشود.
این سخنان بهسرعت با واکنش منتقدان روبهرو شد؛ زیرا بسیاری از حقوقدانان و اعضای کنگره معتقدند قانون مزبور چنین تفسیری را پیشبینی نکرده و دولت نمیتواند صرفاً با اعلام آتشبس، محدودیت زمانی را نادیده بگیرد.
تهدید به شکایت دموکراتها
در پی این موضعگیری، نمایندگان دموکرات کنگره در حال بررسی گزینههای حقوقی برای شکایت از رئیسجمهور آمریکا هستند. آنان معتقدند ادامه هرگونه اقدام نظامی بدون تصویب کنگره، نقض آشکار قانون اساسی و اختیارات قوه مقننه است. برخی نمایندگان هشدار دادهاند اگر دولت از پایان مهلت قانونی عبور کند و همچنان بدون مجوز به عملیات ادامه دهد، موضوع به دادگاه کشیده خواهد شد.
جنگ غیرقانونی
اروین چمرینسکی، حقوقدان برجسته آمریکایی، در یادداشتی نوشت اقدام نظامی ترامپ علیه ایران به احتمال زیاد غیرقانونی است. به باور او، کنگره نه اعلام جنگ کرده، نه مجوز مشخصی صادر شده و نه شرایط حمله قریبالوقوع یا وضعیت اضطراری ملی وجود داشته است. او تأکید کرده اگر عملیات نظامی پس از پایان بازه قانونی ادامه یابد، دولت عملاً از حدود اختیارات رئیسجمهور عبور کرده است.
این بحث اکنون به یکی از مهمترین چالشهای داخلی ترامپ تبدیل شده؛ زیرا مخالفان او میکوشند مسئله ایران را به موضوعی حقوقی و انتخاباتی در داخل آمریکا بدل کنند.
پیشنهاد تازه ایران به آمریکا
همزمان با جدال سیاسی در واشنگتن، گزارشهایی از ارسال طرح جدید ایران برای پایان دادن به جنگ منتشر شده است. شبکه سیبیاس به نقل از مقامهای پاکستانی گزارش داد اسلامآباد پاسخ بازنگریشده ایران به شروط اخیر آمریکا را به مسئولان آمریکایی تحویل داده است. به گفته این منابع، مقامهای پاکستانی نسبت به نزدیک شدن دو طرف به توافق خوشبین هستند. پیشتر نیز برخی گزارشها حاکی از آن بود که میانجیگران پاکستانی معتقدند دستیابی به توافقی منصفانه امکانپذیر است. طبق این گزارشها، جمهوری اسلامی ایران تازهترین متن مذاکراتی خود را به پاکستان، بهعنوان میانجی گفتوگوها با آمریکا، تحویل داده است.
اولویت تهران؛ صلح پایدار
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در گفتوگویی تلویزیونی تأکید کرده است که پایان جنگ و دستیابی به صلح پایدار، اولویت تهران در مذاکرات با آمریکاست. این موضعگیری نشان میدهد ایران تلاش دارد در کنار حفظ مواضع سیاسی خود، مسیر دیپلماسی را نیز باز نگه دارد؛ بهویژه در شرایطی که منطقه با خطر گسترش بحران روبهروست.
طرح جدید آمریکا برای تنگه هرمز
در تحول دیگری، دولت ترامپ طرحی تازه برای تشکیل یک ائتلاف بینالمللی با هدف بازگشایی و مدیریت عبور و مرور در تنگه هرمز ارائه کرده است. بر اساس گزارش رسانههای آمریکایی، واشنگتن از متحدان خود خواسته به سازوکاری با عنوان «سازه آزادی دریایی» بپیوندند؛ طرحی که قرار است همکاری دیپلماتیک، امنیتی و لجستیکی میان دولتها و شرکتهای کشتیرانی را سامان دهد. هدف اصلی این طرح، تضمین عبور ایمن نفتکشها و کشتیهای تجاری از یکی از مهمترین آبراههای جهان عنوان شده است.
اهمیت هرمز برای اقتصاد جهان
تنگه هرمز مسیر انتقال بخش بزرگی از نفت جهان است و هرگونه اختلال در آن میتواند قیمت انرژی و ثبات بازارهای جهانی را تحت تأثیر قرار دهد. گزارشها حاکی است جنگ اخیر و تنشهای امنیتی باعث کاهش تردد عادی کشتیها در این منطقه شده و نگرانیهای گستردهای درباره آینده تجارت جهانی ایجاد کرده است. به همین دلیل، دولت ترامپ اکنون بهدنبال جلب مشارکت متحدان برای تقسیم مسئولیت امنیت این مسیر است؛ موضوعی که با مواضع قبلی او تفاوت دارد.
چرخش در موضع ترامپ
ترامپ پیشتر بارها تأکید کرده بود آمریکا برای مدیریت تنگه هرمز نیازی به کمک دیگران ندارد و حتی گفته بود اروپا باید مسئولیت بیشتری بر عهده بگیرد. اما اسناد تازه نشان میدهد دولت او اکنون در پی ایجاد ساختاری چندجانبه است. این تغییر رویکرد میتواند ناشی از هزینههای بالای حضور مستقیم آمریکا و نگرانی از کشیده شدن به درگیری گستردهتر در منطقه باشد.
ابهام درباره ماهیت ائتلاف
اگرچه مقامهای آمریکایی گفتهاند این سازوکار الزاماً یک ائتلاف نظامی نخواهد بود، اما در مکاتبات داخلی این پرسش مطرح شده که آیا شرکای خارجی حاضرند نقش دیپلماتیک یا حتی نظامی ایفا کنند یا نه. این ابهام نشان میدهد واشنگتن هنوز در حال سنجش واکنش متحدان خود است و چارچوب نهایی این ابتکار مشخص نشده است.
فاصلهگذاری با نتانیاهو
در همین حال، منابع عبری گزارش دادهاند ترامپ هماهنگی علنی و رسانهای خود با بنیامین نتانیاهو را کاهش داده است. به نوشته رسانههای اسرائیلی، رئیسجمهور آمریکا تلاش میکند هرگونه اقدام علیه ایران را تصمیمی مستقل از سوی واشنگتن معرفی کند، نه اقدامی ناشی از فشار اسرائیل. این گزارشها از نوعی سردی در روابط دو طرف سخن میگویند؛ هرچند تأکید شده حمایت کلی ترامپ از اسرائیل تغییری نکرده است. تحلیلگران معتقدند ترامپ بهخوبی میداند افکار عمومی آمریکا نسبت به ورود به جنگی تازه در خاورمیانه حساس است. از این رو، او نمیخواهد چنین تصویری ایجاد شود که آمریکا به درخواست اسرائیل وارد بحران شده است. همچنین طولانی شدن تنش با ایران و پیچیده شدن اوضاع منطقه، رئیسجمهور آمریکا را به سمت مدیریت مستقلتر بحران سوق داده است. به همین دلیل، کاهش دیدارها و نمایشهای رسانهای مشترک با نتانیاهو میتواند بخشی از راهبرد جدید کاخ سفید باشد. تحولات اخیر نشان میدهد دولت ترامپ در سه جبهه همزمان فعال شده است: نخست، تلاش برای حفظ آزادی عمل نظامی و دور زدن فشار کنگره؛ دوم، پیگیری مسیر مذاکره غیرمستقیم با ایران؛ و سوم، بازآرایی ائتلافهای منطقهای و جهانی برای کنترل بحران هرمز. در کنار این موارد، فاصلهگذاری حسابشده با نتانیاهو نیز نشان میدهد ترامپ میخواهد پرونده ایران را بهعنوان پروژهای آمریکایی مدیریت کند، نه جنگی نیابتی برای دیگران. اینکه این راهبرد به صلح منتهی میشود یا به دور تازهای از تنش، پرسشی است که پاسخ آن در هفتههای آینده روشن خواهد شد.