تحولات اخیر حاکی از آن است که پس از ناکامی سناریوهای مبتنی بر فشار مستقیم نظامی و ترور هدفمند رهبران ارشد سیاسی و نظامی ایران که با هدف ایجاد بی ثباتی سیاسی و ساختاری انجام شد، اکنون واشنگتن و تل‌آویو در حال بازآرایی ابزارهای فشار خود هستند. برآوردهای اولیه آنها از کارآمدی «ضربه سخت» برای وادارسازی ایران به عقب‌نشینی راهبردی، با خطای محاسباتی مواجه شد؛ نه‌تنها اهداف سیاسی مورد انتظار محقق نشد، بلکه پاسخ‌گویی نظامی قدرتمندانه ایران و حضور اعجاب آور مردم عزادار و خشمگین درصحنه دفاع از کشور و حمایت از ساختار سیاسی شرایط کاملا متفاوتی را در عرصه رویارویی راهبردی رقم زده است. در چنین شرایطی آمریکا و رژیم صهیونیستی به‌سوی گزینه‌های پیچیده‌تر، غیرمستقیم‌تر و البته پرهزینه‌تر روی آورده‌اند.
در این چارچوب، گزارش‌های منتشرشده درباره تماس‌های دونالد ترامپ با رهبران اصلی اقلیم کردستان عراق از جمله مسعود بارزانی و بافل طالبانی، همزمان با تحرکات بنیامین نتانیاهو، باید در همین چارچوب تفسیر شود. هدف اصلی از این تماس‌ها، بیش از هر چیز، فراهم‌سازی سازوکاری است برای بهره‌گیری از ظرفیت گروه‌های ضدانقلاب کردی که عمدتا در اقلیم کردستان حضور دارند واستفاده از جغرافیای اقلیم به‌عنوان عمق عملیاتی و پشتیبانی لجستیکی آنها علیه ایران. سناریویی که در ادبیات امنیتی، ذیل «فشار پیرامونی» تعریف می‌شود.
منطق تغییر ابزار: از ضربه مستقیم به بی‌ثبات‌سازی پیرامونی
آمریکا و اسرائیل، اکنون تمرکز بر فعال‌سازی گسل‌های پیرامونی و قومی را به‌عنوان گزینه‌ای جایگزین در دستور کار قرار گرفته داده‌اند.
اقلیم کردستان عراق، به‌دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی، مرز مشترک با ایران و وجود برخی گروه‌های مسلح مخالف جمهوری اسلامی، در این سناریو جایگاهی کلیدی پیدا می‌کند. با این حال، این پروژه در صورت اجرا، نه یک گزینه کم‌هزینه بلکه طرحی چندلایه با تبعات منطقه‌ای خواهد بود.
حافظه تاریخی و معادله پیچیده کردها
در تحلیل این روند نمی‌توان از حافظه تاریخی جامعه کرد غافل شد. در اوج تهدید داعش و پیشروی آن تا نزدیکی اربیل، حمایت‌های مستقیم و موثر ایران از جمله کمک‌های مستشاری و تسلیحاتی در کنار مقاومت نیروهای محلی، مانع از وقوع یک فاجعه انسانی گسترده شد. این تجربه در حافظه امنیتی اقلیم و مردم کردثبت شده و معادله «همکاری در برابر تهدید مشترک» را به‌عنوان یک واقعیت تاریخی تثبیت کرده است.
علاوه بر این استفاده کاملا ابزاری آمریکا از کردهای سوریه (قسد) و قربانی کردن آنها در مسیر تحقق اهداف سیاسی و امنیتی خود سطح بی اعتمادی اکراد به آمریکا را بشدت افزایش داده است.
از این منظر، ساده‌سازی فرض پیوستن بی‌قیدوشرط کردها به هر پروژه ضدایرانی، نادیده گرفتن همین تجربه و پیچیدگی‌های داخلی اقلیم است. رهبران کرد امروز بیش از هر زمان دیگر درگیر مدیریت اقتصاد، توازن روابط با بغداد و همسایگان، و حفظ ثبات داخلی‌اند؛ ورود به یک سناریوی تقابل گسترده می‌تواند دستاوردهای دو دهه اخیر را در معرض تهدید قرار دهد.
علاوه بر این اقلیم کردستان بخشی از قلمرو سرزمینی عراق و تحت حاکمیت این کشور است و به صورت طبیعی استفاده از خاک عراق بر علیه ایران به عنوان یک کشور همسایه با مشترکات مذهبی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی به طور قطع با واکنش دولت عراق روبه‌رو خواهد شد.
اقدامات پیشدستانه ایران؛ نشانه اشراف اطلاعاتی
تحولات میدانی اخیر نیز حامل پیام روشنی است. حملات هدفمند ایران به محل‌های استقرار و پشتیبانی گروه‌های مسلح کردی در اقلیم طی روزهای گذشته، بیانگر آن است که تهران نسبت به روندهای شکل‌گرفته اشراف اطلاعاتی دارد و در برابر هرگونه تلاش برای فعال‌سازی این ظرفیت‌ها، رویکردی پیشدستانه و بازدارنده اتخاذ خواهد کرد. این اقدامات را باید در چارچوب «بازدارندگی فعال» تحلیل کرد؛ یعنی جلوگیری از شکل‌گیری تهدید پیش از تبدیل‌شدن به بحران عملیاتی.
چنین واکنش‌هایی عملاً هزینه هرگونه استفاده از جغرافیای اقلیم علیه ایران را افزایش می‌دهد و معادله ریسک ـ فایده را برای حامیان خارجی این سناریو پیچیده‌تر می‌سازد.
متغیر تعیین‌کننده ترکیه
هرچند در برخی محافل در واشنگتن یا تل‌آویو ممکن است فعال‌سازی این گزینه جذاب جلوه کند، اما بدون لحاظ‌کردن نقش ترکیه، این طرح ناقص خواهد بود. آنکارا طی دهه‌های گذشته نشان داده نسبت به هر روندی که به تقویت ملی‌گرایی
مسلحانه کردی در پیرامون مرزهایش بینجامد، واکنش سخت و پیشدستانه نشان می‌دهد. از این‌رو، هرگونه بی‌ثباتی سازمان‌یافته در شمال عراق می‌تواند با مخالفت یا مداخله مستقیم ترکیه مواجه شود و پروژه را با چالش مضاعف روبه‌رو کند.
تلاش آمریکا برای نا امن سازی مرزهای جمهوری اسلامی ایران و دنبال کردن طرحهای پرهزینه که می‌تواند ابعاد جنگ منطقه‌ای آغاز شده را گسترده تر کند،ضمن آن که نشانه روشنی بر ساده انگاری معادلات امنیتی حاکم بر منطقه و ظرفیتهای پیدا و پنهان جمهوری اسلامی ایران برای دفاع از استقلال و حاکمیت ملی خود می‌باشد اقدامی است که پیش از آغاز گزاره های شکست و نافرجامی آن کاملا روشن است.