برخلاف تصور رایج، مانع ورود به صادرات کمبود سرمایه نیست؛ بلکه نبود اقدام عملی، ترس از شروع و ضعف در بازاریابی بینالمللی است. تجربه فعالان این حوزه نشان میدهد که حتی با سرمایه محدود نیز میتوان مسیر صادرات را آغاز کرد بهشرط آنکه هوشمندانه و هدفمند حرکت کنیم.
توسعه کسبوکار دیجیتال
یکی از باورهای اشتباه در فضای کسبوکار این است که صادرات فقط مخصوص شرکتهای بزرگ با سرمایههای کلان است. درحالیکه امروز با توسعه ابزارهای آنلاین، شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای B2B، یک فرد نیز میتواند نقش تاجر را ایفا کند. تجارت مدرن دیگر شبیه ساختارهای سنتی و محدود گذشته نیست؛ سرعت، دسترسی به اطلاعات و ارتباط مستقیم با مشتریان خارجی، شرایطی را فراهم کرده که ورود به بازار جهانی بیش از هر زمان دیگری در دسترس است.
صادرات با سرمایه کم
نخستین گام انتخاب درست محصول است. کالایی که برای شروع انتخاب میشود باید سه ویژگی داشته باشد: تقاضای واقعی در بازار هدف، تأمین آسان در داخل کشور و حملونقل کمهزینه و ساده. محصولاتی مانند کشمش، خرما، گیاهان دارویی، صنایعدستی، رب گوجهفرنگی و برخی شویندهها ازجمله گزینههایی هستند که بازار منطقهای فعالی دارند و میتوان با حجم پایین نیز صادرات آنها را آغاز کرد. در مقابل، کالاهایی مانند زعفران، پسته، سنگ ساختمانی یا قیر اگرچه سود بالاتری دارند، اما نیازمند شناخت دقیق بازار و مدیریت حرفهایتر هستند.
تمرکز بر یک بازار
نکته مهم تمرکز است. بسیاری از تازهکارها همزمان سراغ چندین محصول میروند و انرژی خود را پراکنده میکنند. درحالیکه توصیه کارشناسان این است که در آغاز تنها یک محصول و حداکثر سه کشور هدف انتخاب شود. تمرکز بر یک بازار مشخص، امکان شناخت دقیق نیاز مشتری، رقبا و قیمتگذاری صحیح را فراهم میکند.
سکوی پرتاب
کشورهای همسایه و منطقه بهترین گزینه برای شروع هستند. بازار عراق، افغانستان، پاکستان، روسیه، امارات، عمان و قطر به دلیل نزدیکی جغرافیایی، هزینه حمل کمتر و شناخت از کالاهای ایرانی، میتوانند سکوی پرتاب مناسبی برای صادرکنندگان تازهکار باشند. ورود به این بازار نیازمند تحقیق اولیه، شناسایی مشتریان بالقوه و برقراری ارتباط حرفهای از طریق ایمیل، تماس یا شبکههای تجاری است.
مدیریت هزینه
شفافیت در بحث هزینهها اهمیت بالایی دارد. هزینه صادرات شامل قیمت خرید کالا، بستهبندی صادراتی، حمل داخلی تا مرز یا بندر، هزینه گمرک، حمل بینالمللی و کارمزد انتقال پول است. پیش از ارائه قیمت به مشتری خارجی باید تمام این موارد بهدقت محاسبه شود. برای برخی کالاهای سبک مانند گیاهان دارویی یا خشکبار حتی با سرمایهای محدود نیز میتوان نخستین محموله را ارسال کرد؛ بهویژه اگر بهصورت واسطه صادراتی یا کارمزدی فعالیت شود و نیازی به خرید عمده اولیه نباشد.
حملونقل مناسب
در حوزه حملونقل، انتخاب روش مناسب به کشور مقصد بستگی دارد. برای کشورهای همسایه معمولاً حمل زمینی مقرونبهصرفه تر است، درحالیکه برای مقاصد دورتر مانند روسیه یا هند، حمل دریایی گزینه منطقیتری به شمار میرود. در برخی موارد خاص نیز حمل هوایی برای ارسال نمونه یا کالاهای باارزش بالا استفاده میشود. آنچه اهمیت دارد، استعلام دقیق هزینه حمل پیش از نهایی کردن قیمت فروش است.
انتقال پول
یکی از دغدغههای مهم صادرکنندگان، دریافت ارز و انتقال پول است. روشهای دریافت وجه بسته به کشور مقصد متفاوت است. برخی تجار از حسابهای ارزی در کشورهای واسطه استفاده میکنند و برخی دیگر از صرافیهای معتبر بینالمللی یا حوالههای رسمی بهره میبرند. در این میان، تنظیم قرارداد شفاف و همکاری با طرفهای معتبر، مهمترین عامل کاهش ریسک محسوب میشود. مدیریت صحیح منابع ارزی نیز بخشی جداییناپذیر از تجارت حرفهای است و باید با مشورت افراد متخصص انجام شود.
مانع موفقیت
بزرگترین مانع موفقیت در صادرات نه سرمایه است و نه حتی تحریم یا پیچیدگیهای اداری؛ بلکه تعلل در اقدام است. بسیاری از افراد ساعتها آموزش میبینند اما وارد میدان عمل نمیشوند. صادرات در کلاس درس اتفاق نمیافتد؛ در مذاکره با مشتری، ارسال ایمیل، ارائه پیشنهاد قیمت و حتی در تجربه شکست شکل میگیرد. اقدام مستمر و روزانه، رمز عبور از مرحله یادگیری به مرحله درآمدزایی است.
شروع حرفهای
صادرات با سرمایه کم امکانپذیر است بهشرط آنکه با برنامه، تمرکز و اقدام عملی همراه باشد. شروع کوچک اما حرفهای، تدوین یک برنامه ۳۰ روزه مشخص، تحقیق بازار، آمادهسازی کاتالوگ، مشتری مستمر و ارسال نمونه میتواند مسیر ورود به بازار جهانی را هموار کند. تاجر شدن بیش از آنکه به سرمایه وابسته باشد، به تصمیم، جسارت و استمرار نیاز دارد. بازار جهانی در انتظار کسانی است که بهجای رؤیاپردازی، قدم اول را برمیدارند.