پنج روز از خاموشی اینترنت در ایران میگذرد؛ خاموشی که منجر به نگرانی فعالان اقتصادی شده است؛ فعالانی از حوزه اقتصاد دیجیتال تا حوزه تولید و تجارت. همه نگران ادامه این قطعیها و ادامه فعالیتهایشان هستند. برخی از آنها از ریزش کاربران حوزه اقتصاد دیجیتال میگویند و برخی از ریزش تجارت خارجی ایران. «اعتماد» با فعالان این دو گروه گفتوگو کرده است.
همه راههای ارتباطی تجار مسدود شد
به گزارش اعتماد، قدیر قیافه، عضو هیئترئیسه اتاق بازرگانی ایران در مورد اثر قطعی ممتد اینترنت در کشور بر تجارت کشور میگوید: واقعیت این است که قطعی اینترنت امروز به شدت به اقتصاد کشور لطمه وارد کرده است. تمامی ارتباطات فعالان اقتصادی با شرکای خارجی و شرکتهای تأمینکننده کالا با مشکل مواجه و قطع شده است. در صورتی که این سیاست (قطعی اینترنت) ادامهدار باشد قطعا در آیندهای نزدیک شاهد اتفاقات وخیمتری خواهیم بود. او میافزاید: ادامهدار شدن این شرایط و مسدود شدن راههای ارتباطی تجار میتواند در عرصه تولید و تأمین نیازهای مردم در داخل کشور بحرانساز شود، این روزها بسیاری از کسب و کارها در کشور در بستر اینترنت فعالیت میکنند و در حقیقت بدون اینترنت امکان ادامه حیات ندارند و حتی فعالیت در کسب و کارهایی که در بخش اسنپ یا نرمافزارهای شبیه آن فعال هستند بسیار دشوار شده است. به گفته قیافه، ضمن آنکه قطعی اینترنت در کشور باعث سلسله اتفاقات مختلفی در اقتصاد ایران میشود که پشت هم رخ خواهد داد و لطمههای شدیدی بر اقتصاد کشور وارد خواهد کرد. متأسفانه در حال حاضر بسیاری از ارتباطات تجار با خارج از کشور که در بستر اینترنت بوده قطع شده و وضعیت به گونهای است که حتی برای گرفتن بلیت برای سفر به خارج از کشور با محدودیت روبهرو شدهایم و در بخش رد و بدل کردن پیامها نیز با بنبست روبهرو هستیم.
او میافزاید: همچنین در بازار مبادله کالا و ارز نیز صادرکنندگان نمیتوانند از بستر اینترنت استفاده کنند و دچار مشکل شدهاند و هرگونه توافق با واردکنندگان برای فروش ارز با نرخهایی که در مرکز مبادله کالا و ارز اعلام شده با چالش همراه شده است و در کنار آن تجار قادر نیستند با مراکز تأمینکننده کالا در خارج از کشور هم ارتباط برقرار کنند.
از نگاه او با توجه به اینکه هیچ راهکاری برای تجار برای ارتباط با خارج از کشور از قبل درنظر گرفته نشده و ارتباطات بینالمللی هم مسدود شده است. تمامی این موارد در کوتاهمدت روی تأمین و عرضه کالا اثرگذار خواهد بود و در آینده نیز شاهد کمبودهای دیگری خواهیم بود. در این شرایط هرگونه محدودیت یا فقدان در واردات تجهیزات و مواد اولیه مهم کارخانجات باعث تعطیلیهای طولانیمدت کارخانجات خواهد شد و حتی ممکن است تا دو ماه کارخانهای به دلیل نبود تجهیزات این واحدهای تولیدی نتواند فعالیتی داشته باشد. قیافه ادامه میدهد: زمانی که اوضاع کشور رو به وخامت میرود و دسترسیها به اینترنت بینالمللی و داخلی محدود یا مسدود میشود مطمئنا سرمایهگذاران نیز دیگر قادر به فعالیت نخواهند بود و تمایلی برای ادامه سرمایهگذاری در ایران نخواهند داشت. او میافزاید: افت سرمایهگذاری در سالهای اخیر با رشدهای مثبت اما شکننده اقتصادی همراه بود؛ سرمایهگذاری، به تعبیری موتور محرک رشد بلندمدت است و برای افزایش تولید کالا و خدمات، تنها اتکا به نیروی کار یا بهرهوری کوتاهمدت کافی نیست و نیازمند امنیت و امکانات اولیه هستیم. بررسی روند سرمایهگذاری طی ۱۵ سال اخیر نشان میدهد که اقتصاد ایران طی این دوره با نوسانهای شدید، شوکهای تحریمی، تورم بالا، بیثباتیهای کلان و کمبود منابع مالی مواجه بوده و این عوامل به صورت همزمان موتور سرمایهگذاری را تضعیف کردهاند.
از نگاه قیافه، زمانی که سرمایهگذاران خارجی در ایران و به خصوص چینیها که در ایران حضور دارند قادر نباشند با خانواده یا همکارانش در خارج از کشور ارتباطی بگیرند، ناامید میشوند و از اینکه نمیتوانند از بستر اینترنت برای ارتباط با کشورشان استفاده کنند متعجب و دلزده میشوند. این وضعیت منجر به کاهش سرمایهگذاری جدید و عدم تمایل ورود سرمایههای خارجی به کشور شده است. بنگاههای کوچک و متوسط نیز به دلیل ضعف سرمایه در گردش، بدهی بانکی، مالیات معوق و فشارهای بیمهای، در برابر شوکهای شدید اقتصادی دوره تنشهای جنگی و... آسیبپذیرتر شدهاند. قاعدتا در این حوزه نیز ما یک بار دیگر اعتماد و اطمینان سرمایهگذاران را به امکانات فناوری در ایران از دست میدهیم. او در ادامه میگوید: باید پذیرفت که کشور این روزها درگیر بخشی از اعتراضات معیشتی است و اینکه بخشی از مردم به کوچکتر شدن سفرههایشان معترض بوده و گلایهمند هستند، اما در کنار آن متأسفانه شاهد آنیم که برخی اغتشاشگر هم با سوءاستفاده از این شرایط بحرانی و احساسات مردم به دنبال دستیابی منافع سیاسی خودشان هستند و همه این عوامل باعث دامن زدن به شلوغیهای اخیر شده و فضای اقتصادی را هم تحت تأثیر قرار داده است، اما اگر به دنبال حل این مسائل هستیم باید از سیاستگذاران پرسید که چرا تنها راهحل برای خاتمه یافتن بحرانها همواره قطع کردن اینترنت است و آیا راهحل دیگری در این زمینه وجود ندارد؟
شوکی دیگر به اقتصاد ایران
علی مسعودی، رئیس کمیسیون فاوای اتاق بازرگانی ایران در واکنش به قطعیهای روزهای اخیر میگوید: همه میدانیم که اینترنت با سرعت پایدار نیازی مهم برای همه کسب و کارها و مردم محسوب میشود و این موضوع تنها مربوط به کسب و کارهای آنلاین و اقتصاد دیجیتال نیست هر چند این دست از کسب و کارها به صورت مستقیم در این بخش فعالیت دارند اما در بخش کسب و کارهای دیگر اقتصادی مباحث مربوط به ثبت سفارش و ارتباطات بینالمللی نیز مطرح است، بهخصوص در شرایط کنونی که موضوع مربوط به تکنرخی شدن ارز عنوان شده این مسئله خود نکته مهمی است که ارتباطات ما در این حوزه نباید قطع شود و نیازمند این هستیم تا تصمیمی صحیح گرفته شود. ازسوی دیگر کسب و کارهای اقتصاد دیجیتال هم لازمه فعالیتشان اینترنت است و تنها براساس همین ارتباطات و فناوری قادرند تا فعالیتهای خود را پیش ببرند. این درحالی است که با قطعیهای مکرر اینترنت به دلایل مختلف با چالش مواجه میشوند.
او میافزاید: هر چند برخی از کسب و کارها ممکن است برقرار باشند اما مطمئنا تا زمانی که اینترنت به صورت یکنواخت و سراسری برای همه مردم برقرار نباشد، نمیتوانند فعالیت یا اقدامی داشته باشند و اگر قرار بر این باشد که به صورت جسته و گریخته اینترنت وصل باشد هم باز این محدودیت وجود دارد. مسعودی تاکید میکند: حتی فردی که در اسنپ مشغول فعالیت است هم باید اینترنت داشته باشد تا بتواند سرویسی را ارائه بدهد. بنابراین میبینیم که موضوع قطعی اینترنت مهم است که بر زندگی همه مردم هم اثرگذار بوده و کاملا بود و نبود آن در زندگی مردم محسوس است. او ادامه میدهد: فقدان اینترنت بر آموزش، دسترسی آزاد اطلاعات و رسانه نیز اثری مستقیم دارد. هر زمان که مدارس به دلیل آلودگی هوا تعطیل میشوند تدریس را در فضای مجازی انجام میدهند اما این بار با تعطیلی مدارس حتی دسترسی به محیط آنلاین برای تدریس هم وجود ندارد و دانشآموزان و دانشجویان هم با چالش بیبرنامگی روبهرو شدهاند و نکته بعدی اینکه در چند روزگذشته پلتفرمهای ویدیو و آنلاین تا حدودی برقرار بودند و در این حوزه موضوعات به درستی پیش میرود و نباید تنها برای برخی از حوزه این دسترسی وجود داشته باشد و ما نیازمند وجود اینترنت در همه ارکان عمومی هستیم.
نکته اینجاست وقتی که موضوعات اینچنینی رخ میدهد، لازم است تمهیدات دیگری اندیشیده شود تا به همه حوزههای اقتصادی ضربه وارد نشود و اینکه به یکباره و بدون اطلاع قبلی اینترنت کل مردم را قطع میکنند کلید و راهحل مناسبی در این وضعیت نیست.
مسعودی میگوید: اینکه کاهش سرعت یا قطعی اینترنت در شرایط گوناگون کشور به جای سیاست موقتی به یک سیاست دائمی تبدیل شده را باید از حوزههایی که در این خصوص تصمیمگیر هستند جویا شد و سؤال اینجاست که چرا با قطعی اینترنت در این شرایط ارتباطات تلفنی به خارج از کشور را هم قطع میکنند تا دیگر هیچکس نتواند از خارج از کشور با ایران یا از ایران با خارج از کشور تماس بگیرد؟ وضعیت به گونهای شده که نمیتوان با شرکتها و دفاترمان در خارج از کشور در تماس باشیم و این موضوع را اگر به همه کسب و کارها و مردم بسط بدهیم، میبینیم که شرایط بسیار پیچیده شده، چراکه تأثیر بسیار بدی بر زندگی مردم گذاشته و اینها نکاتی است که اهمیت دارند و حتما نیازمند یک مدل سیاستی است تا در این حوزه به صورت منطقی گام برداریم.
از نگاه رئیس کمیسیون فاوای اتاق بازرگانی ایران با توجه به وضعیت کنونی هم به نظر میرسد نمیتوان زمان دقیقی برای وصل شدن اینترنت متصور بود که آیا یک روز دیگر این قطعیها ادامه دارد یا زمان بیشتری باید در انتظار وصل شدن اینترنت بود، به هر حال این موارد باید ازسوی نهادهای امنیتی تشخیص داده شود اما زمانی که همه موارد را درنظر بگیریم در این گونه موارد هم بهتر میتوانیم تصمیم بگیریم.
جنگ 12 روزه به ما نشان داد که قطعی اینترنت و پیامرسانها چندان در وضعیت جنگی اثرگذار نبود و اینکه امروز اگر پیامرسانها قطع باشند حتی رسانهها هم دیگر نمیتوانند فعالیت کنند، امروز دچار این مسئله هستیم که نمیتوانیم نهتنها با کشورهای دیگر بلکه با داخل کشور ارتباط بگیریم و مطمئنا برای این وضعیت نیازمند تمهیدات دیگری هستیم و امیدواریم که این محدودیتها و قطعیها به صورت موقتی باشد و هر چه زودتر برطرف شود.
در قطعی اینترنت در زمان جنگ 12روزه هم به واحدهای مختلف اقتصادی ضرر و زیان زیادی وارد شد اما هنوز رقم دقیقی از این زیان مشخص نشده و اینکه اگر این روزها هم کسب و کارها باز هستند و مشغول فعالیت باید بررسی کرد که آیا کاری از پیش میبرند یا اینکه بسته و باز بودن آنها با یکدیگر چندان فرقی ندارد و به دلیل اینکه اقتصاد دیجیتال در کشور به صورت کامل رصد نمیشود اصلا نمیتوان به صورت دقیق گفت چه مبلغ یا خسارتی درخصوص قطعی اینترنت در آن مقطع وارد شده است و اگر رقمی هم اعلام میشود به صورت حدس و گمان است. آنچه مسلم است متأسفانه دچار شرایط خاصی در اقتصاد کشور هستیم که باید به گونهای دیگر سیاستگذاری میشد تا کسب و کارها گرفتار موضوعات مختلف نشوند.