ستاره صبح - الهام روحانی: سالهاست ایران زیر فشار تحریم و سوء مدیریت قرار دارد. متأسفانه از سال گذشته تاکنون مردم پسلرزه دو جنگ و محاصره دریایی را نیز توأمان تجربه کردهاند. تحریم، جنگ، محاصره دریایی و سوء مدیریت زندگی را سخت کرده و مردم نگران حال و آینده خود هستند. حسین ایمانی جاجرمی، جامعهشناس این موضوع را تجزیه و تحلیل کرده که در ادامه میآید.
تابآوری و فرسایش اجتماعی
وقتی رشد اقتصادی ندارید و در مقابل با تورم بالا مواجه هستید، طبیعی است که وضعیت زندگی مردم تغییر کند. بنابراین، میتوان گفت جامعه از مرحله تابآوری عبور کرده و وارد یک وضعیت فرسایشی شده است. فرسایش یعنی افراد بهتدریج توان و ظرفیت خود را برای ادامه زندگی باکیفیت قبلی از دست میدهند. این فرایند در سه حوزه میتواند اتفاق بیفتد. یک، فرسایش اقتصادی که طی آن کاهش قدرت خرید، پسانداز و دارایی صورت میگیرد و امکان تأمین نیازهای ضروری و غیراساسی محدود میشود. دو، فرسایش اجتماعی که شامل تضعیف روابط حمایتی، اعتماد، مشارکت اجتماعی و توان خانوادهها برای مراقبت از اعضای خود میشود. سه، فرسایش بین نسلی است که شاهد کاهش سرمایهگذاری خانواده در سلامت، تغذیه، آموزش و فرصتهای آینده فرزندان هستیم.
مصرف کردن ذخایر خانوار
وقتی سفره خانوار کوچکتر میشود، خانوادهها ناچارند بودجه خود را محدود کنند و نخستین چیزی که از زندگی آنها حذف میشود، رفاه است. رفاه پیشتر در قالب هزینههای بهداشتی و پزشکی، خرید کالاهای فرهنگی، سفر، بهبود وضعیت مسکن، تعویض خانه و هزینه کردن برای فرزندان و آموزش آنها تعریف میشد. اکنون خانوادهها بهتدریج این هزینهها را حذف میکنند و احتمالاً درنهایت تلاششان این خواهد بود که بتوانند غذای کافی بر سر سفره داشته باشند. تابآوری ممکن است با مصرف کردن تدریجی ذخایر اقتصادی و اجتماعی خانواده همراه باشد و با ته کشیدن این ذخایر پایان یابد.
حال جامعه خوب نیست
برخی تغییرات در الگوی مصرف و سبک زندگی روزمره نیز میتوانند نشانههای قابلمشاهده این وضعیت باشند. لباسها دیگر مانند گذشته نو نیستند و کفشها نیز وضعیت مشابهی دارند. از طرف دیگر، حال عمومی جامعه مساعد نیست. مشخص است که مردم بهشدت تحتفشار قرار دارند و نگران هستند که در آینده چه اتفاقی خواهد افتاد و چگونه باید از پس هزینههایی برآیند که هرروز افزایش پیدا میکنند.
این نگرانی و استرس بهویژه در میان پدر و مادرهایی که فرزندان خردسال یا جوان دارند، میتواند چند برابر باشد. این خانوادهها علاوه بر تأمین هزینههای جاری زندگی، نگران آینده فرزندان خود نیز هستند و باید برای نیازهای مختلف آنها هزینه کنند. یا خانوادههایی که اعضایشان بیمار هستند یا سالمندانی که نیازمند مراقبتهای ویژه هستند. این دسته خانوارها تحتفشار بیشتر قرار دارند.
فرسایش اقتصادی
شرایط اقتصادی میتواند بر امکان پایبندی افراد به تعهدات و بازتولید اعتماد اجتماعی اثر بگذارد. وقتی شرایط اقتصادی دشوار میشود، احتمالاً بدقولیها بیشتر خواهد شد. بخشی مهمی از مسائل جامعه اکنون مساله اقتصادی است. این بحران اقتصادی است که میتواند بحرانهای اجتماعی و حتی سیاسی را نیز دامن بزند. ماسال گذشته شاهد اتفاقاتی بودیم و نمیتوان نسبت به این مسائل بیتفاوت بود. دولت و حاکمیت، با هر عنوانی که برای آن در نظر بگیریم، باید حتماً برای وضعیت مردم فکری کنند. کشور همچنان با تهدید حمله خارجی مواجه است و این تهدید هنوز برطرف نشده است. مردم ترجیح میدهند فعلاً به مقاومت در برابر تهدیدهای خارجی و شرایطی که کشور با آن مواجه است، فکر کنند. بنابراین، ممکن است وضعیت اقتصادی باوجوداینکه آزاردهنده است، در حال حاضر عامل اصلی برای حضور مردم در خیابان و اعتراضات اقتصادی و معیشتی نباشد.
فشار بر طبقه متوسط و فقیر
واقعیت این است که بخش زیادی از جامعه تحتفشار قرار دارند. بهویژه طبقه مزدبگیر، افرادی که به دلیل جنگ شغل خود را ازدستدادهاند، بیکاران، مستمریبگیران و بازنشستگان، همگی با فشار اقتصادی مواجه هستند و این مسئله قابلانکار نیست. آنچه اهمیت دارد، نحوه تبدیل فشار اقتصادی به احساس محرومیت، بیعدالتی و درنهایت امکان کنش جمعی است. این فرایند به عوامل اقتصادی، اجتماعی، نهادی و سیاسی بستگی دارد.
ضرورت حمایت نهادها
از طبقه فرودست
در چنین شرایطی نباید تمرکز مدیریت شهری صرفاً بر طرحهای تبلیغاتی و به اصطلاح رأی آور باشد ما اکنون به برنامههای حمایتی و اجتماعی واقعی و متناسب با وضعیت واقعی مردم نیاز داریم. واقعیت این است که شهرداری نهادی است که در همه جای دنیا وظایف اجتماعی سنگینی بر عهده دارد؛ بهخصوص در چنین شرایطی. شهرداریها باید وارد عمل شوند، طرح داشته باشند و برنامههای رفاه اجتماعی را دنبال کنند.
کودکان قربانی فقر
بهویژه باید به وضعیت کودکان توجه شود. کودکان از قربانیان اصلی شرایط نامناسب اقتصادی هستند. در چنین شرایطی، از آموزش آنها کاسته میشود، بهداشت و سلامتشان تحت تأثیر قرار میگیرد و رفاهشان کاهش پیدا میکند.
باید از تمام ظرفیتهایی که جامعه در اختیار دارد، برای جلوگیری از سقوط افراد استفاده کنیم. ما باید برای افراد یک حداقل حمایت ویکتور ایمنی اجتماعی داشته باشیم تا آنها از این حداقل نیز محروم نشوند و در گرداب فقر سقوط نکنند. اگر این سنگر حمایتی بشکند، افراد بیشتری وارد گرداب فقر خواهند شد. اینیک وظیفه همگانی است؛ هم دولت، هم بخش خصوصی، همنهادهای محلی مانند شهرداریها و هم خیرین و نیکوکاران باید در این زمینه نقش داشته باشند. اکنون لازم است در بسیاری از اقدامات بازنگری شود و شیوه فعالیتها متناسب با شرایط جدید تغییر کند.
برگرفته از اقتصاد نیوز