ستاره صبح - پارسا سپهری: سالانه بیش از ۵۰ هزار نفر در ایران براثر پیامدهای آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. مجموع هزینه ناشی از بیماری، درمان، مرگ‌ومیر آلودگی هوا ۱۲ میلیارد دلار در سال است. البته مطالعات جهانی با احتساب هزینه بیماری و سایر پیامدها، خسارت آلودگی هوا را حدود ۲۳ میلیارد دلار، معادل ۵ درصد تولید ناخالص داخلی برآورد کرده است.
برآورد مطالعات مختلف از خسارت آلودگی هوا
یک پژوهش جدید در سال ۱۴۰۵ هزینه ناشی از مرگ‌های زودرس منتسب به آلودگی هوا را با استفاده از داده‌های مطالعه جهانی بار بیماری‌ها بررسی کرده است. نتیجه این مطالعه نشان می‌دهد تنها در سال ۱۳۹۸، هزینه بهره‌وری ازدست‌رفته ناشی از این مرگ‌ها حدود ۲۹۳ میلیون دلار بوده است.
بانک جهانی در مطالعه‌ای درباره کیفیت هوای تهران برآورد کرده بود که هزینه‌های اقتصادی مرگ‌ومیر و بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا در پایتخت حدود ۲.۶ میلیارد دلار در سال است.
یک پژوهش علمی منتشرشده در مجله Environmental Research نیز با استفاده از داده‌های سال ۲۰۱۷ برآورد هزینه آلودگی هوای تهران را حدود ۷۱۴۶ مرگ در افراد بالای ۲۵ سال به‌مواجهه با PM2.5 نسبت داده شد. ارزش اقتصادی این خسارت، بسته به روش ارزش‌گذاری، حدود ۵۹۱ میلیون دلار تا ۲.۸۹۴ میلیارد دلار در سال برآورد شد. درروش ارزش آماری زندگی، رقم نزدیک به ۲.۹ میلیارد دلار به دست آمد که معادل حدود ۴.۸ درصد تولید ناخالص داخلی تهران در آن زمان بود.
پژوهش دیگری که وضعیت تهران را در سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۱ بررسی کرده، نشان می‌دهد شاخص کیفیت هوا در این شهر در حدود ۱۷ تا ۳۳ درصد روزهای سال در محدوده ناسالم برای گروه‌های حساس یا ناسالم قرار داشته است. این مطالعه همچنین سهم منابع متحرک، یعنی خودروها و وسایل نقلیه، را در انتشار آلاینده‌ها حدود ۸۴ درصد برآورد کرده است.
افزایش هزینه درمان
مطالعات انجام‌شده در ایران نشان داده‌اند که افزایش آلودگی هوا با افزایش بستری‌های تنفسی و مراجعه به اورژانس ارتباط دارد. بانک جهانی نیز در بررسی خود درباره تهران تأکید کرده که روزهای آلوده‌تر با افزایش پذیرش بیمارستانی همراه بوده‌اند.
یک مطالعه جدید درباره بار اقتصادی بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا در ایران نیز نشان داده است که هزینه‌های مستقیم پزشکی در کنار هزینه‌های غیرپزشکی و غیرمستقیم، بار قابل‌توجهی ایجاد می‌کنند. در نمونه موردبررسی این مطالعه، متوسط هزینه مستقیم پزشکی برای هر بیمار حدود ۴۴۸۵ دلار و متوسط هزینه غیرمستقیم حدود ۱۷۱۳ دلار برآورد شده است. البته این ارقام مربوط به نمونه و روش همان مطالعه هستند و نباید آن‌ها را به‌کل جمعیت ایران تعمیم داد.
افت بهره‌وری
پژوهش منتشرشده در سال ۱۴۰۴ درباره هزینه اقتصادی مرگ‌های ناشی از PM2.5 در ایران نشان داد که بین سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۶، مرگ‌های منتسب به آلودگی هوای محیطی درمجموع حدود ۳.۷۹ میلیون سال زندگی بالقوه مولد را از بین برده‌اند. هزینه بهره‌وری ازدست‌رفته در این دوره حدود ۵.۶۲ میلیارد دلار برآورد شد و این هزینه از حدود ۱۱۹ میلیون دلار در سال ۲۰۰۱ به حدود ۴۹۱ میلیون دلار در سال ۲۰۱۶ افزایش‌یافته است. بانک جهانی در بررسی هزینه‌های آلودگی هوای تهران تأکید کرده بود که محاسبه صرفاً بر اساس بیماری و مرگ، تصویر کاملی از خسارت اقتصادی ارائه نمی‌دهد و هزینه‌هایی مانند کاهش بهره‌وری، تعطیلی مدارس، کاهش کیفیت زندگی و خسارت به فعالیت‌های دیگر نیز باید موردتوجه قرار گیرد.
وضعیت ایران در آمارهای جهانی
داده‌های بین‌المللی نیز نشان می‌دهند مسئله آلودگی هوا محدود به تهران نیست. گزارش State of Global Air 2025 که با همکاری مؤسسه Health Effects مؤسسه، مؤسسه سنجش و ارزیابی سلامت دانشگاه واشنگتن و NCD Alliance تهیه‌شده، داده‌های آلودگی هوا و بار بیماری را برای بیش از ۲۰۰ کشور بررسی کرده است. این گزارش بر اساس داده‌های تا سال ۲۰۲۳ اعلام می‌کند که آلودگی هوا در جهان در سال ۲۰۲۳ با حدود ۷.۹ میلیون مرگ ارتباط داشته و همچنان یکی از مهم‌ترین عوامل خطر مرگ زودرس در جهان است.
در مورد ایران نیز داده‌های IQAir نشان می‌دهد میانگین سالانه PM2.5 کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۸.۱ میکروگرم بر مترمکعب بوده است؛ یعنی حدود ۵.۶ برابر راهنمای سالانه سازمان جهانی بهداشت. ایران در رتبه‌بندی ۲۰۲۵ این مؤسسه در میان ۱۴۳ کشور در رتبه ۲۲ ازنظر آلودگی هوا قرار گرفت. سازمان جهانی بهداشت نیز در سال ۲۰۲۵ پروفایل سلامت محیطی ایران را منتشر کرده و آلودگی هوا را در چارچوب چالش‌های سلامت محیطی کشور بررسی کرده است.
خسارت مرگ‌های منتسب به آلودگی هوا
معاون بهداشت وزارت بهداشت در آبان ۱۴۰۴ اعلام کرد که در سال ۱۴۰۳ حدود ۵۸ هزار و ۹۷۵ نفر در ایران براثر آلودگی هوا جان خود را ازدست‌داده‌اند؛ یعنی به‌طور متوسط حدود ۱۶۱ نفر در روز. بر اساس همان اظهارات، خسارت اقتصادی مرگ‌های منتسب به آلودگی هوا در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۷.۲ میلیارد دلار برآورد شده است.
ضرورت کاهش آلاینده‌ها
آلودگی هوا را باید یک مسئله اقتصادی کلان دانست، نه صرفاً موضوعی مربوط به‌سلامت یا محیط‌زیست. بنابراین، کاهش آلودگی هوا صرفاً یک هزینه برای دولت نیست؛ درواقع می‌تواند نوعی سرمایه‌گذاری اقتصادی باشد. کاهش PM2.5 و سایر آلاینده‌ها به معنای کاهش هزینه درمان، کاهش غیبت از کار، افزایش بهره‌وری، کاهش مرگ‌های زودرس و درنهایت افزایش ظرفیت تولید اقتصاد است.
برگرفته از تجارت نیوز