ستاره صبح : نتایج آخرین ارزیابی بین‌المللی «پیزا» نشان داد که دانش‌آموزان برخی کشورهای شرق آسیا در رقابت علمی جهان عملکرد بهتری داشته‌اند و صدرنشین این رتبه‌بندی شده‌اند.
رتبه‌بندی دانش‌آموزان بر اساس نتایج آزمون بین‌المللی «پیزا» (PISA) در سال ۲۰۲۵ تهیه شده که سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) در ۲۰۲۶ منتشر کرده است. در این رتبه‌بندی، مناطق شرکت‌کننده چین با میانگین امتیاز ۵۷۸.۷ در جایگاه نخست قرار گرفته‌اند و پس از آن سنگاپور با ۵۵۲.۷ و تایوان با ۵۳۱.۳ امتیاز رتبه‌های دوم و سوم را به خود اختصاص داده‌اند. این ارزیابی، مهارت‌های دانش‌آموزان ۱۵ ساله را در سه حوزه ریاضیات، علوم و خواندن در ۹۱ نظام آموزشی شرکت‌کننده می‌سنجد.
جزییات نمرات 10 کشور برتر
* مناطق پکن، شانگهای، جیانگسو و ژجیانگ چین با میانگین ۵۷۸.۷ امتیاز، در رتبه نخست قرار دارند. دانش‌آموزان این مناطق در علوم ۵۹۷، در ریاضیات ۶۱۲ و در خواندن ۵۲۷ امتیاز کسب کرده‌اند.
* سنگاپور با میانگین ۵۵۲.۷ امتیاز در جایگاه دوم قرار دارد. امتیاز این کشور در علوم ۵۶۰، ریاضیات ۵۶۳ و خواندن ۵۳۵ بوده است.
*تایوان با میانگین ۵۳۱.۳ امتیاز رتبه سوم را به دست آورده است. دانش‌آموزان این کشور در علوم ۵۴۰، ریاضیات ۵۴۶ و خواندن ۵۰۸ امتیاز کسب کرده‌اند.
*منطقه ماکائو چین با میانگین ۵۳۰.۳ امتیاز در جایگاه چهارم قرار گرفته است. امتیاز آن در علوم ۵۴۱، ریاضیات ۵۴۹ و خواندن ۵۰۱ بوده است.
*ژاپن با میانگین ۵۲۲ امتیاز رتبه پنجم را به خود اختصاص داده است و دانش‌آموزان ژاپنی در علوم ۵۳۸، ریاضیات ۵۲۵ و خواندن ۵۰۳ امتیاز کسب کرده‌اند.
*کره جنوبی با میانگین ۵۱۶.۳ امتیاز در جایگاه ششم قرار دارد و امتیاز این کشور در علوم ۵۲۶، ریاضیات ۵۲۲ و خواندن ۵۰۱ بوده است.
*استونی با میانگین ۵۱۱.۳ امتیاز رتبه هفتم را به دست آورده است، دانش‌آموزان این کشور در علوم ۵۲۷، ریاضیات ۵۰۸ و خواندن ۴۹۹ امتیاز کسب کرده‌اند.
*هنگ‌کنگ چین با میانگین ۴۹۹.۳ امتیاز در جایگاه هشتم قرار گرفته است و امتیاز این منطقه در علوم ۴۹۶، ریاضیات ۵۲۲ و خواندن ۴۸۰ بوده است. *بریتانیا با میانگین ۴۹۷.۷ امتیاز رتبه نهم را به خود اختصاص داده است، دانش‌آموزان این کشور در علوم ۵۱۱، ریاضیات ۴۸۸ و خواندن ۴۹۴ امتیاز کسب کرده‌اند.
*نیوزیلند نیز با میانگین ۴۹۵.۳ امتیاز در رتبه دهم قرار دارد و امتیاز این کشور در علوم ۵۰۹، ریاضیات ۴۸۰ و خواندن ۴۹۷ بوده است، البته در داده‌های مربوط به نیوزیلند محدودیت‌های نمونه‌گیری وجود دارد.
چرا دانش‌آموزان شرق آسیا عملکرد بهتری دارند؟
شرق آسیا، میزبان دانش‌آموزانی است که بالاترین امتیازها را در جهان کسب کرده‌اند. نظام‌های آموزشی این منطقه هر ۶ جایگاه نخست رتبه‌بندی را به خود اختصاص داده‌اند. مناطق شرکت‌کننده چین، شامل پکن، شانگهای، جیانگسو و ژجیانگ، در ریاضیات و علوم پیشتاز هستند، در حالی که سنگاپور در مهارت خواندن رتبه نخست را دارد.
نظام‌های آموزشی شرق آسیا اغلب بر نظم تحصیلی، برنامه‌های درسی فشرده، توسعه مهارت‌های معلمان و انتظارات بالای والدین از فرزندانشان تاکید دارند.
پژوهش‌ها درباره موفقیت تحصیلی دانش‌آموزان چینی نیز بر نگرش‌های فرهنگی نسبت به تلاش و پیشرفت تحصیلی تاکید می‌کنند. با این حال، این نتایج بیش از آنکه نشان‌دهنده تفاوت‌های ذاتی در توانایی افراد باشند، بازتاب‌دهنده شرایط آموزشی و اجتماعی-اقتصادی هستند.
رتبه کانادا و آمریکا
کانادا با ۴۹۵ امتیاز در جایگاه یازدهم و آمریکا با ۴۸۵ امتیاز در رتبه شانزدهم قرار دارند. دانش‌آموزان آمریکایی در علوم ۵۰۲ و در خواندن ۴۹۰ امتیاز کسب کرده‌اند، اما امتیاز آنان در ریاضیات تنها ۴۶۳ بوده است.
نتایج تحلیلی از موسسه «بروکینگز» نشان می‌دهد که نمرات آزمون‌های دانش‌آموزان آمریکایی از دهه ۲۰۱۰ روند کاهشی داشته و اختلال‌های ناشی از همه‌گیری کرونا این روند را تشدید کرده است. نظام آموزشی کانادا نیز با نگرانی‌هایی درباره کاهش عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان روبه‌رو بوده است. همچنین افزایش شکاف‌های اجتماعی-اقتصادی، غیبت‌های مکرر دانش‌آموزان و کمبود معلم، فشار بیشتری بر مدارس آمریکای شمالی وارد کرده است.
وضعیت نگران کننده یادگیری دانش‌آموزان در ایران
تعطیلی مدارس به دلیل آلودگی هوا و گردوغبار گرفته تا ناترازی انرژی و بحران‌ها باعث شده تا زمان آموزش حضوری از دانش‌آموزان گرفته و شود و افت کیفیت یادگیری افزایش یافته است. رضوان حکیم‌زاده، معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش‌وپرورش اخیراً با اشاره به تجربه تعطیلی مدارس در دوران کرونا گفته بود: ایران در آن دوره بیشترین تعطیلی مدارس را تجربه کرد در شرایطی که بسیاری از کشورها به‌سرعت مدارس خود را بازگشایی کردند، در ایران هر بار که موضوع بازگشایی مدارس مطرح می‌شد با هجمه‌هایی مواجه بودیم. عملکرد ضعیف دانش‌آموزان ایرانی در ارزیابی‌های بین‌المللی تیمز و پرلز از نتایج تعطیلی مدارس است.
وضعیت نگران کننده یادگیری دانش‌آموزان ایرانی
نگاهی به نتایج آزمون تیمز ۲۰۲۳ نشان می‌دهد که وضعیت یادگیری دانش‌آموزان ایرانی نگران‌کننده است. نمره ریاضی پایه چهارم از ۴۴۳ در سال ۲۰۱۹ به ۴۲۰ در سال ۲۰۲۳ کاهش یافته است. در علوم همین پایه نیز نمره دانش‌آموزان از ۴۴۱ به ۴۳۲ رسیده است. در پایه هشتم نیز نمره ریاضی از ۴۴۶ به ۴۲۳ و علوم از ۴۴۹ به ۴۱۹ کاهش یافته است.
۵۵۰ روز تعطیلی مدارس
علیرضا کاظمی وزیر آموزش‌وپرورش در نشست شورای عالی آموزش‌وپرورش با اشاره به بررسی میزان تعطیلی مدارس در ایران و سایر کشورها گفت: ایران حدود ۵۵۰ روز تعطیلی مدارس داشته است این در حالی است که چین در دوران کرونا کمتر از نصف ایران و ژاپن نیز کمتر از ۱۰۰ روز مدارس خود را تعطیل کرد. می‌توان با برنامه‌ریزی و مدیریت فعالیت دانش‌آموزان در زمان آلودگی هوا، جریان آموزش را حفظ کرد. مسئله فقط تعداد روزهای تعطیلی مدارس نیست بلکه کیفیت یادگیری، استمرار ارتباط دانش‌آموز با معلم، جبران عقب‌ماندگی‌های درسی و جلوگیری از تشدید نابرابری آموزشی نیز اهمیت دارد. به‌ویژه دانش‌آموزان مدارس دولتی عادی و خانواده‌هایی که امکانات و شرایط مناسبی برای پیگیری آموزش مجازی ندارند بیش از سایر گروه‌ها از وقفه‌های آموزشی آسیب می‌بینند.