گروه بین‌الملل: سفر هیأت قطری به تهران در هشتم آبان، در شرایطی انجام شد که تلاش‌ها برای ازسرگیری مذاکرات میان ایران و آمریکا وارد مرحله تازه‌ای شده است. هم‌زمانی این سفر با گزارش‌ها درباره ارسال نامه‌ای از سوی جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، به مقام‌های ایرانی، این احتمال را تقویت کرده که یکی از اهداف اصلی سفر، انتقال پیام و دریافت پاسخ تهران باشد. با این حال، تا زمان انتشار گزارش‌ها، مقام‌های ایرانی پاسخ رسمی و علنی خود را اعلام نکرده‌اند و نمی‌توان تحویل پاسخ نامه را هدف قطعی این سفر دانست.
به گزارش ایرنا، هیأت قطری به ریاست مشاور ارشد نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه قطر وارد تهران شده است تا با مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی درباره روابط دوجانبه و تحولات منطقه‌ای گفت‌وگو کند. در همین حال، رویترز به نقل از یک مقام مطلع گزارش داده است که میانجی‌های قطری در چارچوب تلاش‌های هماهنگ‌شده با آمریکا برای دستیابی به توافق، به تهران بازگشته‌اند.
نامه ونس چه می‌گوید؟
بر اساس گزارش نیویورک‌تایمز، جی‌دی ونس روز یکشنبه نامه‌ای را از طریق میانجیگری قطر برای محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، ارسال کرده است. در این نامه، بر ضرورت حل اختلافات از مسیر مذاکرات مستقیم تأکید شده و واشنگتن خواستار آن شده است که پرونده هسته‌ای ایران از ابتدای گفت‌وگوها در دستور کار قرار گیرد.
گزارش‌ها حاکی از آن است که نامه ونس بیش از آنکه پیشنهاد جامع و نهایی برای پایان دادن به جنگ باشد، چارچوبی برای آغاز مذاکرات ارائه می‌کند. بر همین اساس، هنوز نمی‌توان از توافقی مشخص میان دو طرف سخن گفت. آنچه در جریان است، تلاش برای ارزیابی آمادگی سیاسی تهران و واشنگتن برای بازگشت به میز مذاکره است.
الجزیره نیز گزارش داده که مقام‌های ایرانی نامه را دریافت کرده و در حال بررسی آن هستند. به نوشته این شبکه، هنوز واکنش علنی تهران منتشر نشده است. منابع مورد استناد این رسانه، لحن نامه را در مقایسه با مکاتبات پیشین آمریکا محترمانه‌تر توصیف کرده‌اند، اما این مسئله به‌تنهایی به معنای تغییر قطعی سیاست واشنگتن نیست.
پیشنهاد صلح یا آغاز مذاکره؟
پیش از این نیز میانجی‌های قطری پیش‌نویسی برای پایان دادن به جنگ به ایران ارائه کرده بودند. بر اساس گزارش رویترز، تهران این پیشنهاد را بررسی کرده است، هرچند یک مقام ارشد ایرانی برخی مفاد آن را غیرقابل قبول دانسته و بر مواضع هسته‌ای ایران تأکید کرده بود.
از این منظر، باید میان پیشنهاد برای برقراری صلح و تلاش برای آغاز مذاکرات تفاوت گذاشت. نامه ونس، دست‌کم بر اساس اطلاعات منتشرشده، بیشتر به ایجاد چارچوب گفت‌وگو مربوط است و جزئیات روشنی درباره نحوه حل اختلافات یا تضمین اجرای توافق ارائه نمی‌کند.
برای تهران، مسئله صرفاً آغاز مذاکره نیست، بلکه اعتبار تعهدات طرف آمریکایی نیز اهمیت دارد. تجربه مذاکرات پیشین و ازسرگیری درگیری‌ها پس از دوره‌ای از تلاش‌های دیپلماتیک می‌تواند بر ارزیابی ایران از ابتکار تازه واشنگتن تأثیر بگذارد. به همین دلیل، احتمالاً مقام‌های ایرانی در بررسی هر پیشنهاد جدید، علاوه بر محتوای آن، به امکان تکرار تنش‌ها و ضرورت تضمین‌های عملی توجه خواهند کرد.
محاسبات سیاسی واشنگتن
ولی نصر، استاد دانشگاه جانز هاپکینز و مشاور پیشین دولت باراک اوباما، درباره انگیزه‌های ونس تردیدهایی مطرح کرده است. از نگاه او، تلاش برای باز کردن مسیر دیپلماسی می‌تواند با محاسبات سیاسی داخلی آمریکا نیز ارتباط داشته باشد. مخالفت بخشی از پایگاه حامیان دونالد ترامپ با ادامه جنگ و نزدیک شدن انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۲۸ ممکن است بر رفتار سیاستمداران آمریکایی تأثیر بگذارد.
با این حال، نمی‌توان انگیزه‌های سیاسی را تنها دلیل این ابتکار دانست. فشارهای ناشی از ادامه درگیری و هزینه‌های آن نیز می‌تواند واشنگتن را به بررسی مسیرهای دیپلماتیک سوق دهد.
سفر هیأت قطری را باید بخشی از تلاش برای زنده نگه داشتن کانال ارتباطی تهران و واشنگتن دانست. اگر این رفت‌وآمدها به مذاکراتی روشن و برخوردار از ضمانت‌های اجرایی منجر شود، امکان کاهش تنش افزایش خواهد یافت. در غیر این صورت، تبادل پیام‌ها به‌تنهایی برای عبور از بی‌اعتمادی عمیق دو طرف کافی نخواهد بود.