گروه فرهنگ و هنر: اکبر زنجان‌پور، بازیگر و کارگردان پیشکسوت تئاتر، پس از بیش از شش دهه فعالیت حرفه‌ای، از فاصله میان تئاتر و زندگی مردم و دشواری‌های ادامه کار در عرصه هنرهای نمایشی سخن گفته است. او در نشست تخصصی «عصر کارگردان» با موضوع بررسی دلایل کم‌کاری و کناره‌گیری کارگردانان حرفه‌ای، به شرایطی اشاره کرد که به باورش، امکان تداوم فعالیت هنری را محدود کرده است. زنجان‌پور با اشاره به سال‌های طولانی حضورش در تئاتر گفت پس از ۶۰ سال کار به این نتیجه رسیده که گویی اشتباه کرده است، زیرا نتیجه‌ای را که انتظار داشته، نمی‌بیند.
این سخنان، فراتر از گلایه شخصی یک هنرمند باسابقه، پرسشی درباره وضعیت تئاتر ایران مطرح می‌کند. چرا تجربه و استمرار فعالیت حرفه‌ای همیشه به شکل‌گیری شرایطی پایدار برای کار هنری منجر نمی‌شود؟ چه عواملی باعث شده‌اند گروه‌های نمایشی برای تولید و اجرای آثار خود با دشواری روبه‌رو شوند؟ پاسخ به این پرسش‌ها، نیازمند توجه هم‌زمان به اقتصاد هنر، مدیریت فرهنگی و ارتباط تئاتر با مخاطبان است.
فاصله هنر و زندگی
زنجان‌پور معتقد است تئاتر نباید تنها به فضایی برای شهرت هنرمندان یا فروش بلیت تبدیل شود. این هنر زمانی می‌تواند جایگاه اجتماعی خود را پیدا کند که مخاطب آن را بخشی از زندگی روزمره بداند و حضور در سالن نمایش برایش به عادتی فرهنگی تبدیل شود. چنین ارتباطی با جامعه، تنها از راه تولید آثار متنوع و فراهم کردن امکان دسترسی گسترده‌تر مردم به اجراها شکل می‌گیرد.
در این نگاه، تئاتر صرفاً محصولی برای عرضه در بازار نیست، بلکه فرصتی برای مواجهه مخاطب با تجربه‌های انسانی، مسائل اجتماعی و پرسش‌های زندگی است. اگر ارتباط میان صحنه و جامعه تضعیف شود، حتی اجرای آثار ارزشمند نیز نمی‌تواند به‌تنهایی ضامن پویایی این هنر باشد. تقویت این پیوند به برنامه‌ریزی مداوم، حمایت از گروه‌های نمایشی و توجه به نیازهای مخاطبان وابسته است.
اقتصاد دشوار تولید
یکی از مسائل مهم تئاتر، دشواری تأمین هزینه‌های تولید و اجرای نمایش است. کارگردانان برای آماده‌سازی یک اثر به گروه بازیگران، عوامل فنی، فضای تمرین و سالن اجرا نیاز دارند. فراهم کردن این امکانات، به‌ویژه برای گروه‌هایی که از حمایت مستمر برخوردار نیستند، می‌تواند به مانعی جدی تبدیل شود. در چنین شرایطی، فعالیت هنری گاه به پروژه‌هایی محدود می‌شود که امکان تأمین هزینه‌هایشان وجود دارد.
زنجان‌پور بر این نکته تأکید دارد که نمی‌توان همه مسئولیت شرایط موجود را بر دوش هنرمندان گذاشت. تجربه و دانش حرفه‌ای اهمیت دارند، اما بدون امکانات اجرایی و سازوکارهای مناسب، نمی‌توان انتظار داشت همه هنرمندان بتوانند پیوسته کار کنند. حمایت‌های مقطعی نیز لزوماً پاسخگوی نیاز گروه‌هایی نیست که برای حفظ اعضا و توسعه تجربه‌های هنری خود به برنامه‌ای بلندمدت نیاز دارند.
از این منظر، بازنگری در شیوه حمایت از تئاتر ضروری به نظر می‌رسد. ارتباط پایدار میان نهادهای فرهنگی و گروه‌های نمایشی می‌تواند امکان برنامه‌ریزی بهتر، استمرار اجراها و شکل‌گیری تجربه‌های تازه را فراهم کند. همچنین حمایت از سالن‌های کوچک و گروه‌های مستقل می‌تواند تنوع آثار نمایشی را افزایش دهد و فرصت بیشتری برای حضور هنرمندان فراهم آورد.
کارنامه‌ای از صحنه
اکبر زنجان‌پور فعالیت تئاتری خود را از سال ۱۳۴۵ آغاز کرده و در طول این سال‌ها، در مقام بازیگر و کارگردان، با آثار نویسندگان ایرانی و خارجی همکاری داشته است. توجه به نمایشنامه‌های کلاسیک و آثار آنتوان چخوف، بخشی از مسیر حرفه‌ای او را شکل داده است. او افزون بر تئاتر، در سینما و تلویزیون نیز حضور داشته، اما صحنه همچنان جایگاهی مهم در کارنامه هنری‌اش دارد.
اجرای نمایش «جزیره» نوشته آثول فوگارد در تئاتر شهر، نمونه‌ای از ادامه فعالیت او در سال‌های اخیر است. این نمایش داستان دو زندانی در جزیره‌ای دورافتاده را روایت می‌کند که در دوران تبعید برای اجرای نمایش «آنتیگونه» تمرین می‌کنند. زنجان‌پور در این اثر علاوه بر کارگردانی، در کنار سعید داخ روی صحنه حضور داشته است. انتخاب چنین اثری، بار دیگر پیوند میان تجربه شخصی، محدودیت و نقش هنر در مواجهه با شرایط دشوار را به یاد می‌آورد.
تئاتر برای زنده ماندن به هنرمند، مخاطب و امکان اجرای مستمر نیاز دارد. اگر یکی از این حلقه‌ها تضعیف شود، ادامه مسیر دشوار خواهد شد. تجربه شش‌دهه‌ای زنجان‌پور نشان می‌دهد که عشق و تعهد فردی، هرچند ضروری است، به‌تنهایی برای حل مشکلات ساختاری کفایت نمی‌کند. برگرفته از ایرنا