هارون یشایایی، تهیهکننده باسابقه سینما، در گفتوگویی از خاطرات ساخت «ناخدا خورشید»، ناصر تقوایی، «کیمیا» و «رستاخیز» گفت و همزمان از افزایش دستمزدها، کاهش نقش بخش خصوصی و غلبه نگاه اقتصادی بر سینما انتقاد کرد.
«ناخدا خورشید» و یک قهر قدیمی
یشایایی درباره ساخت «ناخدا خورشید» گفت که پیش از ورود به سینما با ناصر تقوایی دوست و هممحله بوده است. به گفته او، تقوایی هنرمندی بود که ویژگی اصلیاش را باید در هنرمند بودن او جستوجو کرد، نه صرفاً در مهارتهای فنی. یشایایی همچنین تأکید کرد که در انتخاب بازیگران هیچگاه دخالت نمیکرد و معتقد بود تهیهکننده نباید در کارگردانی و انتخابهای تخصصی فیلمساز دخالت کند.
ساخت «ناخدا خورشید» با وجود فضای دشوار جنوب، از نگاه تهیهکننده فیلم چندان سخت نبود. یشایایی که علاقه خاصی به جنوب دارد، این منطقه را جایی میداند که انسان در آن بیشتر ایرانی بودن خود را احساس میکند.
با این حال، تولید فیلم برای مدتی متوقف شد؛ علت، اختلاف میان علی نصیریان و داریوش ارجمند بود. یشایایی میگوید این اختلاف مالی نبود و بیشتر بر سر یک سوءتفاهم و اختلاف لفظی شکل گرفت. هر دو بازیگر پروژه را ترک کردند، اما ناصر تقوایی توانست آنها را آشتی دهد و فیلم ادامه پیدا کند. به باور یشایایی، قهر و آشتی میان هنرمندان به دلیل حساسیتهای روحی آنها امری طبیعی است.
فیلمی که هنوز زنده است
یشایایی میگوید «ناخدا خورشید» در زمان پذیرش پروژه، جاذبه چندانی برای او نداشت، اما پس از اکران با استقبال چشمگیری روبهرو شد. حتی تماشاگرانی از شهرستانها برای دیدن فیلم به سینما میآمدند. او معتقد است شخصیت ناخدا و فضای فیلم باعث شده این اثر همچنان قابل تأمل و تماشایی باشد.
به گفته او، نمایش دوباره فیلم در سینما آزادی نیز با استقبال گسترده جوانان روبهرو شد؛ اتفاقی که برای تهیهکننده فیلم نشانهای از ماندگاری اثر و ارتباط آن با نسلهای بعدی است.
دغدغه جنگ و «کیمیا»
یشایایی درباره ساخت «کیمیا» نیز گفت که علاقه شخصی داشته واقعیت جنگ ایران و عراق را به تصویر بکشد. او مدتی در مناطق مختلف جنگ حضور داشته و میخواست فضای واقعی جنگ و تأثیر آن بر زندگی مردم را بشناسد. از نظر او، جنگ یکی از مهمترین وقایع تاریخ معاصر ایران بود و نمیشد نسبت به خسارتها و تلفات آن بیتفاوت بود.
او همچنین درباره «رستاخیز» احمدرضا درویش توضیح داد که برخلاف برخی شایعات، شرکت آنها هیچ پولی از وزارت ارشاد برای ساخته شدن یا اکران نشدن فیلم دریافت نکرده بود و حتی برای اکران آن تلاش کرده بودند. فیلم در خارج از کشور نیز نمایش داده شد و درآمدهایی از اکران خارجی داشت.
تقوایی و روزهای پایان
یشایایی در روایت آخرین دیدارش با ناصر تقوایی، از روزهای دشوار زندگی این کارگردان گفت. به گفته او، در آخرین دیدار، تقوایی بیمار و روی زمین خوابیده بود و فردی که از او مراقبت میکرد، نقش مهمی در نگهداری از او داشت. یشایایی در این دیدار به این نتیجه رسید که انسان زمانی پایان مییابد که احساس کند دیگر توان فعالیت ندارد؛ از نگاه او، فعال ماندن یکی از عوامل دیرتر تمام شدن هنرمند است.
او در میان کارگردانانی که با آنها همکاری کرده، داریوش مهرجویی را از برجستهترین نمونههای هنرمند میداند و ویژگی مهم او را خلاقیت و انعطاف در کار عنوان میکند.
وقتی تهیهکننده تعیینکننده میشود
یشایایی درباره سینمای امروز معتقد است فیلمهای خوب همچنان ساخته میشوند، اما یکی از مشکلات مهم این است که فیلم بیش از گذشته تابع سلیقه تهیهکننده شده است. او افزایش شدید دستمزدها را نیز از عوامل آسیبزننده به سینما میداند.
به گفته او، موفقیت یک بازیگر و افزایش تقاضای تماشاگر برای او طبیعی است که دستمزدش را بالا ببرد، اما رشد غیرمنطقی این ارقام فشار سنگینی بر تولیدکنندگان خصوصی وارد کرده است. در کنار این مسئله، فعالیت گسترده تلویزیون و توان مالی بیشتر آن برای پرداخت دستمزد، رقابت بخش خصوصی را دشوارتر کرده و باعث شده بسیاری از تهیهکنندگان خصوصی از تولید فاصله بگیرند.
سینما فقط پول نیست
یشایایی در پایان تأکید میکند که سینما را نمیتوان مانند یک کسبوکار معمولی دید. به باور او، کسی که وارد سینما میشود باید این حرفه را بهعنوان بخشی از زندگی خود بشناسد و درک کند. سینما صرفاً وسیلهای برای کسب درآمد نیست و اگر قرار باشد فقط بر اساس پول و بازگشت سرمایه اداره شود، بخش مهمی از ماهیت هنری آن از بین خواهد رفت.
برگرفته از: ایرنا