پرونده هستهای ایران بار دیگر به یکی از محورهای مهم رایزنیهای بینالمللی تبدیل شده و مواضع چین و روسیه در برابر فشار کشورهای غربی مورد توجه قرار گرفته است. پکن و مسکو در هفتههای اخیر تلاش کردهاند در برابر رویکرد آمریکا و کشورهای اروپایی نسبت به ایران، بر ضرورت استفاده از مسیر دیپلماتیک تأکید کنند.
مخالفت چین و روسیه با فشار بیشتر علیه ایران
در تازهترین تحول، شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی با قطعنامهای پرونده ایران را به شورای امنیت سازمان ملل گزارش کرد. این قطعنامه با ۲۳ رأی موافق تصویب شد و روسیه و چین در کنار نیجر با آن مخالفت کردند.
این رأیگیری نشان داد که پکن و مسکو همچنان حاضر نیستند بهسادگی با رویکرد مورد حمایت آمریکا و کشورهای اروپایی در قبال برنامه هستهای ایران همراه شوند.
رویترز نیز پیش از این گزارش داده بود که آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان در تلاش بودند آژانس را به سمت ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سوق دهند؛ اقدامی که به دلیل احتمال مخالفت یا استفاده روسیه و چین از حق وتو، میتواند با موانع جدی در شورای امنیت مواجه شود.
چین چه موضعی دارد؟
چین بارها بر حل اختلافات مربوط به برنامه هستهای ایران از مسیر مذاکره تأکید کرده است. پکن همچنین مخالف استفاده از تحریمهای یکجانبه خارج از چارچوب سازمان ملل است و در سالهای اخیر روابط اقتصادی خود با تهران را حفظ کرده است.
این موضع در شرایط فعلی اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ زیرا چین همچنان یکی از مهمترین شرکای اقتصادی ایران محسوب میشود و تجارت نفت میان دو کشور نیز ادامه دارد. گزارش تازه رویترز نشان میدهد ایران و چین حتی در شرایط فشار تحریمی، از سازوکارهای غیرمتعارف برای ادامه تجارت و تسویه درآمدهای نفتی استفاده میکنند.
روسیه در کنار چین
روسیه نیز موضعی نزدیک به چین دارد و با تلاش غرب برای افزایش فشار بینالمللی علیه تهران مخالفت میکند. مسکو علاوه بر روابط سیاسی و اقتصادی با ایران، همکاریهای گستردهای با تهران دارد و از بازگشت پرونده هستهای ایران به مسیر مذاکرات حمایت میکند.
اهمیت موضع روسیه در شورای امنیت از آن جهت است که این کشور، همراه با چین، عضو دائم شورا و دارای حق وتو است. به همین دلیل، هرگونه تلاش برای تصویب قطعنامههای الزامآور علیه ایران با مخالفت این دو قدرت میتواند با مانع جدی روبهرو شود.
پرونده ایران به کجا میرود؟
ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت، سطح فشار دیپلماتیک بر تهران را افزایش داده است؛ اما این اقدام به معنای تصویب فوری تحریم یا اقدام نظامی جدید نیست. مسیر بعدی به تصمیم اعضای شورای امنیت، موضع ایران و همچنین میزان آمادگی تهران برای همکاری با آژانس بستگی خواهد داشت.
در چنین شرایطی، همسویی نسبی چین و روسیه میتواند برای ایران اهمیت زیادی داشته باشد؛ زیرا پکن و مسکو در صورت ادامه فشارهای غرب، میتوانند در شورای امنیت مانع از برخی اقدامات الزامآور شوند.
در مقابل، کشورهای غربی معتقدند تهران باید همکاری بیشتری با آژانس داشته باشد و درباره وضعیت مواد هستهای و تأسیسات مورد اختلاف توضیح ارائه کند. آژانس نیز نسبت به وضعیت ذخایر اورانیوم غنیشده ایران ابراز نگرانی کرده است.
مواضع چین و روسیه نشان میدهد که در پرونده ایران، یک شکاف جدی میان اعضای دائم شورای امنیت وجود دارد؛ غرب به دنبال افزایش فشار بر تهران است و پکن و مسکو ضمن انتقاد از این رویکرد، بر دیپلماسی و مخالفت با اقدامات یکجانبه تأکید میکنند. این اختلاف میتواند تعیینکنندهترین عامل در مرحله بعدی پرونده ایران در شورای امنیت باشد.