واشنگتن میخواهد با دفشار آوردن بر شرکای تجاری تهران، دامنه تحریمها را گسترش دهد
گروه بین الملل: کارزار تازه فشار اقتصادی دونالد ترامپ علیه ایران در شرایطی کلید میخورد که راهبردهای نظامی و فشارهای پیشین آمریکا نتوانستهاند اهداف مورد نظر واشنگتن را محقق کنند. دولت ترامپ اکنون تهدید کرده است هر کشوری که با ایران تجارت کند، از خرید نفت و انتقال پول گرفته تا همکاریهای دریایی، با تحریمهای سنگین روبهرو خواهد شد. با این حال، کارشناسان معتقدند ایران طی دههها تجربه تحریم، شبکههایی برای دور زدن محدودیتها ایجاد کرده و در نهایت، میزان همراهی شرکای تجاری تهران تعیین خواهد کرد که «جنگ اقتصادی» ترامپ تا چه اندازه اثرگذار باشد.
فشار حداکثری در مرحلهای تازه
تقریبا شش ماه پس از آغاز درگیری، چشمانداز دستیابی آمریکا به پیروزی سریع نظامی یا توافق سیاسی با ایران کاهش یافته است. در چنین شرایطی، ترامپ از آنچه «روز قیامت اقتصادی» میخواند سخن گفته و وعده داده است کشورهایی را که به تجارت با ایران ادامه میدهند، با پیامدهای اقتصادی جدی مواجه کند. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، قرار است جزئیات این کارزار را اعلام کند، اما پیش از آن تأکید کرده که واشنگتن آماده است علیه دوستان و دشمنان خود که به ایران کمک اقتصادی میکنند، اقدام کند. جیدی ونس، معاون ترامپ نیز تحریمهای جدید را مرحلهای تازه از جنگ دانسته و مدعی شده است که فشار اقتصادی مؤثرترین ابزار موجود برای رسیدن به اهداف آمریکا است.
تحریمهای تازه؛ همان ابزار قدیمی با دامنه گستردهتر
ایران از دههها قبل با تحریمهای آمریکا مواجه بوده و پس از خروج دولت نخست ترامپ از برجام، فشار اقتصادی علیه تهران به شکل قابل توجهی افزایش یافت. در درگیری کنونی نیز واشنگتن علاوه بر تحریم جریانهای مالی، از عملیات اقتصادی و محدودیتهای دریایی علیه بنادر ایران سخن گفته است. عمران بیومی، متخصص ژئواستراتژی در شورای آتلانتیک، معتقد است تصمیم تازه آمریکا بیش از آنکه نشانه یک راهبرد منسجم باشد، بیانگر افزایش ناامیدی واشنگتن از نتیجه ندادن گزینههای قبلی است. به اعتقاد او، دولت ترامپ هنوز به روشنی توضیح نداده است که هدف نهایی فشارهای نظامی و اقتصادی چیست.
هدف اصلی؛ کشاندن فشار به کشورهای ثالث
تفاوت مهم کارزار جدید با تحریمهای گذشته، تلاش برای گسترش دامنه فشار به کشورها و مؤسساتی است که همچنان با ایران همکاری میکنند. مایکل پارکر، کارشناس تحریمهای اقتصادی، میگوید واشنگتن احتمالا قصد دارد «شعاع انفجار اقتصادی» تحریمها را افزایش دهد و مؤسسات مالی خارجی مرتبط با ایران را که به سیستم دلار دسترسی دارند، هدف قرار دهد. در این مدل، آمریکا تلاش میکند میان ادامه تجارت با ایران و دسترسی به نظام مالی بینالمللی، هزینهای سنگین ایجاد کند. بنابراین، حتی کشورهایی که مستقیما هدف تحریمهای آمریکا نیستند، ممکن است برای حفظ روابط مالی خود با واشنگتن، همکاری اقتصادی با تهران را محدود کنند.
ایران و تجربه دور زدن تحریمها
در مقابل، ایران طی سالهای گذشته روشهای متعددی برای کاهش اثر تحریمها به کار گرفته است. استفاده از شبکههای تجاری پیچیده، شرکتهای واسطه و ناوگان موسوم به «کشتیهای سایه» برای انتقال نفت، بخشی از این سازوکارهاست. محمد حموده، مدیر کنترل صادرات و تحریمها در بورس لندن، معتقد است ایران در واکنش به هر تحریم جدید، به سرعت مسیرهای جایگزین پیدا میکند. به همین دلیل، اجرای تحریمها برای آمریکا و شناسایی طرفهای واقعی معاملات ایران، به فرآیندی پیچیده و زمانبر تبدیل شده است.
تعیینکننده اصلی؛ رفتار شرکای ایران
در نهایت، اثرگذاری کارزار جدید بیش از توانایی ایران در دور زدن تحریمها، به رفتار کشورهای طرف معامله با تهران بستگی خواهد داشت. چین، ترکیه و عراق از جمله کشورهایی هستند که میتوانند در معرض فشار واشنگتن قرار گیرند. پارکر معتقد است قدرت واقعی تحریمها زمانی آشکار میشود که کشورهای هدف حاضر باشند میان ادامه تجارت با ایران و تحمل هزینههای احتمالی آمریکا یکی را انتخاب کنند. با این حال، عمران بیومی درباره همراهی چین با واشنگتن تردید دارد و معتقد است این کشورها تاکنون توانستهاند منافع خود را در برابر فشارهای دولت ترامپ مدیریت کنند. در نتیجه، جنگ اقتصادی جدید آمریکا را نمیتوان صرفا ادامهای ساده از سیاست فشار حداکثری دانست؛ بلکه این بار واشنگتن میکوشد هزینه تجارت با ایران را برای دیگران نیز افزایش دهد. موفقیت این راهبرد اما به یک متغیر کلیدی وابسته است: آیا شرکای اقتصادی ایران حاضرند برای حفظ روابط با تهران، هزینه مقابله با فشار آمریکا را بپردازند یا نه. اگر پاسخ مثبت باشد، تحریمهای جدید نیز مانند بخشی از فشارهای گذشته با محدودیت جدی در دستیابی به اهداف خود روبهرو خواهند شد.
برگرفته از: عصرایران، به نقل از گزارش برند دبوسمن جونیور، خبرنگار بیبیسی