گروه بینالملل: توافق جدید دمشق و مسکو نشان میدهد که روسیه پس از سقوط بشار اسد ناچار شده حضور نظامی و اقتصادی خود در سوریه را بازتعریف کند. کنترل بخشهای غیرنظامی طرطوس و حمیمیم به دمشق بازمیگردد، اما مسکو همچنان بخشی از ظرفیتهای خود را حفظ خواهد کرد. اکنون سوریه میکوشد ضمن استفاده از اهرم روسیه، وابستگی خود به کرملین را کاهش دهد.
پایان یک رابطه ویژه
روابط سوریه و روسیه پس از توافق جدید درباره بازآرایی حضور نظامی مسکو وارد مرحلهای متفاوت شده است. بر اساس این توافق، دمشق کنترل بخشهای غیرنظامی بندر طرطوس و پایگاه حمیمیم را پس میگیرد و بخشهای نظامی این دو مرکز طی سه ماه به مراکز آموزش مشترک تبدیل خواهند شد. با این حال، این توافق به معنای خروج کامل روسیه نیست و مسکو همچنان بخشی از نیروهای خود را در سوریه حفظ خواهد کرد.
اهمیت این تحول در مقایسه آن با دوران بشار اسد آشکار میشود. روسیه پس از مداخله نظامی در جنگ داخلی سوریه، از موقعیتی ممتاز برخوردار بود و پایگاههای طرطوس و حمیمیم ستون اصلی حضور نظامی این کشور در مدیترانه محسوب میشدند. اما سقوط اسد در دسامبر ۲۰۲۴ ضربه اصلی را به موقعیت مسکو وارد کرد و دولت جدید سوریه اکنون بر حاکمیت ملی و تنوع روابط خارجی تأکید دارد.
روسیه هنوز از بازی خارج نشده است
با وجود کاهش نفوذ، روسیه همچنان برای دمشق اهمیت دارد. این کشور به یکی از تأمینکنندگان اصلی نفت و گندم سوریه تبدیل شده و پس از قطع واردات از ایران، نقش مسکو در حوزه انرژی پررنگتر شده است. صادرات نفت روسیه به سوریه نیز طبق گزارش رویترز تا ماه مه به حدود ۶۰ هزار بشکه در روز رسیده است. مسکو همچنین تلاش دارد از ظرفیت اقتصادی خود برای حفظ نفوذ سیاسی استفاده کند. طرحهایی برای ایجاد یک هاب لجستیکی در طرطوس و انتقال گندم، غلات، سوخت و دیگر کالاهای روسی مطرح شده است. با این حال، تحریمها و محدودیتهای اقتصادی باعث شده روسیه در مقایسه با کشورهای غربی و دولتهای ثروتمند خلیج فارس، توان محدودی برای تأمین مالی بازسازی سوریه داشته باشد.
الشرع در حال کاهش وابستگی
دولت احمد الشرع تلاش میکند میان حفظ روابط با روسیه و نزدیکشدن به غرب و کشورهای منطقه تعادل برقرار کند. دمشق حتی در مذاکرات خود با واشنگتن برای خروج سوریه از فهرست دولتهای حامی تروریسم، آمادگی برای کاهش قابل توجه واردات نفت روسیه را مطرح کرده است.
این رویکرد نشان میدهد سوریه جدید قصد ندارد رابطه خود با مسکو را بهطور کامل قطع کند، اما میخواهد گزینههای بیشتری در اختیار داشته باشد. روسیه برای دمشق میتواند یک اهرم چانهزنی در برابر آمریکا، کشورهای عربی و دیگر بازیگران باشد؛ در عین حال، هرچه گزینههای جایگزین افزایش یابد، وابستگی سوریه به کرملین کاهش خواهد یافت.
مسکو در تله محدودیتهای جدید
برای کرملین، مسئله اصلی دیگر حفظ نفوذ گسترده دوران اسد نیست، بلکه تبدیل موقعیت تضعیفشده به حضوری پایدار و کمهزینه است. روسیه دیگر نمیتواند مانند گذشته از امتیازات ویژه برخوردار باشد و برای حفظ قراردادها و دسترسیهای نظامی و اقتصادی باید با سایر بازیگران رقابت کند. در نهایت، توافق طرطوس و حمیمیم را نمیتوان صرفاً شکست یا پیروزی روسیه دانست. مسکو بخش مهمی از نفوذ سابق خود را از دست داده، اما هنوز از سوریه خارج نشده است. در مقابل، دمشق نیز بدون قطع کامل رابطه، در حال بازکردن مسیرهای جدید اقتصادی و دیپلماتیک است. به تعبیر یکی از تحلیلگران، نقش روسیه برای سوریه جدید شبیه «پل متحرک و موقت» است؛ پلی که با ظهور هر گزینه جایگزین، کوتاهتر و باریکتر خواهد شد.
برگرفته از: خبرآنلاین