گروه بین الملل: حمله به زیرساختهای حیاتی در منازعات معاصر، از نیروگاههای برق و شبکههای آب تا مراکز درمانی، ارتباطات و حملونقل، تنها یک عملیات نظامی محسوب نمیشود، بلکه از منظر حقوق بینالمللی بشردوستانه اهمیت ویژهای دارد. بر اساس این قواعد، مشروعیت حمله به چنین اهدافی صرفاً با ادعای «ضرورت نظامی» قابل توجیه نیست، بلکه باید با اصول بنیادین حقوق جنگ، از جمله تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی، تناسب در استفاده از زور و احتیاط در اجرای عملیات، همخوانی داشته باشد. هرگونه نقض این اصول میتواند مسئولیت بینالمللی دولت مهاجم را به دنبال داشته باشد. نکته قابل تامل این است که ترامپ بارها گفته از مردم ایران حمایت می کند و بارها هم گفته که نیروگاه ها ، زیرساخت ها و ... بمباران خواهد کرد. این اقدام اگر عملی شود جنگ با مردم است، زیرا زندگی آنان را سخت و دشوار می کند. حال که ترامپ پذیرفت جنگ را متوقف کند یک فرصت به حساب می آید.
زیرساختهای حیاتی
در جنگهای مدرن، زیرساختهای حیاتی به دلیل وابستگی گسترده جوامع به آنها، جایگاهی فراتر از یک هدف نظامی پیدا کردهاند. شبکههای برق، آب، مخابرات، سامانههای حملونقل، مراکز درمانی و حتی زیرساختهای دیجیتال به هم متصل هستند و آسیب به هر بخش میتواند زنجیرهای از اختلالات گسترده در زندگی شهروندان ایجاد کند. به همین دلیل، حقوق بینالملل بشردوستانه برای حفاظت از این تأسیسات اهمیت ویژهای قائل است.
در ارزیابی مشروعیت یک حمله، تنها ماهیت نظامی هدف ملاک نیست، بلکه پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم آن بر جمعیت غیرنظامی نیز باید بررسی شود. حتی اگر یک حمله از منظر نظامی سودمند تلقی شود، در صورتی که خسارت گسترده و پیشبینیپذیری به غیرنظامیان وارد کند، ممکن است ناقض حقوق بینالملل باشد.
اصل تناسب
اصل «ضرورت نظامی» یکی از مهمترین قواعد حقوق مخاصمات مسلحانه است. این اصل به طرفهای درگیر اجازه میدهد تنها در حد لازم برای دستیابی به یک هدف مشروع نظامی از زور استفاده کنند، اما این اختیار مطلق نیست و باید در چارچوب اصول انسانیت و تناسب اعمال شود. اگر یک زیرساخت همزمان کارکرد نظامی و غیرنظامی داشته باشد، حمله به آن تنها زمانی میتواند مشروع تلقی شود که وجود یک مزیت نظامی مستقیم، مشخص و ملموس اثبات شود. در غیر این صورت، صرف استناد به ضرورت نظامی برای توجیه حمله کافی نخواهد بود. اصل تناسب نیز معیار اصلی سنجش قانونی بودن عملیات نظامی است. بر اساس این اصل، اگر خسارت احتمالی به غیرنظامیان یا اموال غیرنظامی در مقایسه با مزیت نظامی مورد انتظار بیش از اندازه باشد، حمله غیرقانونی محسوب میشود. در دنیای امروز، خسارت تنها به تخریب ساختمانها محدود نیست و از کار افتادن شبکه برق، سامانههای درمانی یا ارتباطی نیز میتواند پیامدهای انسانی گستردهای ایجاد کند.
پیامدجنگ و مسئولیت دولتها
ویژگی مهم زیرساختهای حیاتی، آثار زنجیرهای ناشی از آسیب به آنهاست. برای مثال، قطع برق یک بیمارستان میتواند باعث از کار افتادن تجهیزات درمانی و به خطر افتادن جان بیماران شود یا اختلال در شبکههای ارتباطی، ارائه خدمات عمومی و امدادی را با مشکل روبهرو کند. از این رو، در بررسی مشروعیت هر حمله، علاوه بر خسارت مستقیم، باید آثار قابل پیشبینی و بازتابی آن نیز در نظر گرفته شود. در حقوق بینالملل، مفهوم حمله تنها به تخریب فیزیکی محدود نیست. اگر عملیاتی، حتی بدون انفجار یا ویرانی، موجب از کار افتادن عملکرد یک زیرساخت حیاتی شود، میتواند از نظر حقوقی «حمله» تلقی شود. این موضوع بهویژه درباره عملیات سایبری علیه شبکههای انرژی، ارتباطات و خدمات عمومی اهمیت یافته است؛ زیرا چنین حملاتی ممکن است بدون تخریب ظاهری، زندگی میلیونها نفر را مختل کنند. بر همین اساس، فرماندهان نظامی موظفاند پیش از هر عملیات، آثار احتمالی حمله را ارزیابی کنند، از نظامی بودن هدف اطمینان یابند و شیوهای را برگزینند که کمترین آسیب را به غیرنظامیان وارد کند. اگر احتمال خسارت نامتناسب وجود داشته باشد، عملیات باید متوقف یا لغو شود.
در نهایت، حمله به زیرساختهای حیاتی تنها زمانی با حقوق بینالملل بشردوستانه سازگار است که هدف مشروع نظامی، ضرورت واقعی، اصل تناسب و اصل احتیاط به طور همزمان رعایت شوند. در غیر این صورت، چنین اقدامی میتواند نقض آشکار قواعد حقوق بینالملل تلقی شده و مسئولیت حقوقی و بینالمللی دولت مهاجم را به همراه داشته باشد.
برگرفته از: خبرآنلاین