لحظه ثبت جهانی مجموعه «قلعه الموت و استحکامات وابسته» در اجلاس میراث جهانی یونسکو، اشکهای حمیده چوبک، باستانشناس و مدیر پروژه الموت، به یکی از ماندگارترین تصاویر این رویداد تبدیل شد. او پس از اعلام این موفقیت گفت: «قلعه الموت را مثل یک بچه از دل خاک بیرون آوردم، بزرگش کردم و حالا در فهرست میراث جهانی بشر ثبت شده است.»
این واکنش احساسی بازتاب سالها تلاش مستمر او در کاوش، مرمت، مستندسازی و تدوین پرونده ثبت جهانی بود؛ تلاشی که باعث شد کاربران شبکههای اجتماعی نیز فراتر از خبر ثبت جهانی، به نقش این باستانشناس توجه کنند.
چهرهای اثرگذار در باستانشناسی ایران
حمیده چوبک، متولد ۱۳۳۱ در بوشهر، از شناختهشدهترین متخصصان باستانشناسی دوره اسلامی ایران و نخستین زنی است که ریاست پژوهشکده باستانشناسی کشور را برعهده داشته است. او علاوه بر پژوهش و تدریس، در پروژههای مهمی همچون جیرفت، کاروانسراهای تاریخی و بهویژه دژهای الموت نقش محوری ایفا کرده و آثار علمی متعددی در حوزه میراث فرهنگی منتشر کرده است.
الموت؛ حاصل یک عمر پژوهش
از اوایل دهه ۱۳۸۰، حمیده چوبک مدیریت پایگاه میراث فرهنگی الموت را برعهده گرفت و نزدیک به ۲۵ سال از زندگی حرفهای خود را صرف مطالعه این مجموعه کرد. او و همکارانش با کاوش لایههای باستانی، مستندسازی مسیرها، مرمت سازهها و شناسایی شبکه استحکامات وابسته، پروندهای علمی برای یونسکو تهیه کردند.
چوبک همواره تأکید داشت ارزش جهانی الموت تنها به قلعه حسن صباح محدود نیست، بلکه شبکهای از دژها، نظام پیشرفته مدیریت آب، معماری دفاعی و پیوند این مجموعه با طبیعت کوهستانی، آن را شایسته ثبت جهانی کرده است.
قدردانی از یک پژوهشگر
پس از ثبت جهانی، کاربران شبکههای اجتماعی با بازنشر تصاویر، ساخت آثار هنری و تولید تصاویر مبتنی بر هوش مصنوعی، از حمیده چوبک قدردانی کردند. بسیاری او را «مادر الموت» نامیدند و تلاشهای چند دههایاش را ستودند. این استقبال نشان داد که جامعه، علاوه بر ثبت یک اثر تاریخی، ارزش کوشش پژوهشگرانی را نیز میشناسد که سالها دور از هیاهوی رسانهها برای حفظ میراث فرهنگی ایران تلاش کردهاند؛ پژوهشگرانی که گاه یک تصویر چندثانیهای، سالها کوشش خاموش آنان را در حافظه مردم ماندگار میکند.