واکنش ایران
وزارت امور خارجه ایران در نخستین واکنش، کاردار اوکراین در تهران را احضار کرد و اعتراض رسمی جمهوری اسلامی را نسبت به حمله به شناور ایرانی ابلاغ کرد. سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، نیز این اقدام را محکوم و آن را مغایر با قواعد حقوق بینالملل و آزادی کشتیرانی توصیف کرد. همزمان، ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، با لحنی هشدارآمیز اعلام کرد که ایران «پاسخ متناسب» به این اقدام خواهد داد؛ موضعی که نشان میدهد تهران قصد ندارد این حادثه را صرفاً در سطح اعتراض دیپلماتیک نگه دارد.
همکاری ایران و روسیه
با این حال، اهمیت این ماجرا تنها به حمله اخیر محدود نمیشود. این حادثه بار دیگر پرسش قدیمی درباره نوع همکاری نظامی ایران و روسیه در جنگ اوکراین را زنده کرده است؛ موضوعی که از ابتدای جنگ به یکی از چالشهای اصلی سیاست خارجی جمهوری اسلامی تبدیل شده است.
روایت دو وزیر خارجه پیشین از ماجرای فروش پهپاد به روسیه
در ماههای نخست جنگ، مقامهای ایرانی بارها ارسال پهپاد برای استفاده در جنگ اوکراین را رد میکردند. بعدها روایت رسمی تغییر کرد و تهران اعلام کرد تعداد محدودی پهپاد پیش از آغاز جنگ به روسیه تحویل داده شده و هیچ انتقال تسلیحاتی برای استفاده در جنگ صورت نگرفته است.
در همین چارچوب، محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین، چندی پیش روایت قابل تأملی از ماجرا ارائه کرد. او گفت اساساً این روسها بودند که خبر تحویل پهپادهای ایرانی را رسانهای کردند؛ افشایی که به گفته ظریف، هزینههای سیاسی و بینالمللی برای ایران به همراه داشت. این اظهارات نشان میدهد حتی در داخل ساختار سیاست خارجی نیز درباره نحوه مدیریت این پرونده و پیامدهای آن اختلافنظرهایی وجود داشته است. پیش از آن نیز حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه فقید، ضمن پذیرش اصل فروش پهپاد به روسیه تأکید کرده بود که این تجهیزات «ماهها قبل از آغاز جنگ» تحویل داده شده و برای استفاده در نبرد اوکراین نبوده است.
موضع تند اروپا علیه ایران
این موضع، اگرچه نسبت به تکذیبهای اولیه شفافتر بود، اما نتوانست تردیدهای بینالمللی درباره نقش ایران در جنگ را برطرف کند. کمک پهپادی ایران به روسیه باعث شد موضع اروپا مقابل ایران سخت تر شودو ایران را تحت فشار تحریم قرار دهد و در نهایت مکانیسم ماشه را که در برجام پیش بینی شده بود سه کشور اروپایی فرانسه، انگلیس و آلمان فعال کردند. اکنون حمله به شناوری که ادعا میشود حامل تسلیحات برای روسیه بوده، همان پرونده را با ابعادی تازه احیا کرده است. اگر ادعاهای مطرحشده درباره محموله این کشتی تأیید شود، فشارهای دیپلماتیک بر تهران احتمالاً افزایش خواهد یافت؛ اما اگر ایران بتواند روایت خود مبنی بر غیرنظامی بودن یا قانونی بودن مأموریت شناور را اثبات کند، میتواند در این مناقشه دست بالا را داشته باشد.