در سال ۲۰۲۵، آسیای مرکزی به طور چشمگیری جایگاه خود را در عرصه جهانی تغییر داد. یکی از نشانههای بارز این تغییر در آوریل ۲۰۲۵ به وقوع پیوست، زمانی که اتحادیه اروپا و رهبران قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان در سمرقند اولین اجلاس سران خود را برگزار کردند. این نشست با یک اعلامیه مشترک به پایان رسید که روابط اقتصادی کشورهای شرکتکننده را به شراکت استراتژیک ارتقا داد؛ تمرکز این اعلامیه بر ارتقای امنیت انرژی، اتصال حمل و نقل و تأمین مواد خام حیاتی بود.
تمایل کشورهای اروپایی به آسیای مرکزی، نتیجه ضروریات ناشی از جنگ روسیه در اوکراین است که دولتهای اروپایی را به تامین جایگزین های مناسب برای واردات انرژی و زنجیرههای تأمین واداشت. آسیای مرکزی یکی از بهترین گزینهها برای دور زدن سرزمین روسیه به شمار میرود و همچنین دارای منابعی است که برای انتقال سبز اروپا ضروری هستند.
ایالات متحده نیز در این راستا قرار دارد. از طریق فرمت C۵+۱، واشنگتن تعاملات خود را با کشورهای آسیای مرکزی تقویت کرده و بر همکاریهای اقتصادی و تابآوری زنجیرههای تأمین تأکید کرده است. گفتوگو در حوزه مواد معدنی بحرانی، یکی از این عناصر کلیدی است که به ارتباط تولیدکنندگان آسیای مرکزی با بازارهای غربی کمک میکند.
پایگاه تحلیلی تایمز آسیای مرکزی در تحلیلی در این رابطه مینویسد: روابط اقتصادی، مهاجرت نیروی کار و زیرساختهای مشترک به روسیه امکان حفظ حضوری قوی در آسیای مرکزی را داده است اما جنگ در اوکراین توانایی آن برای ایفای نقش به عنوان قدرت غالب را محدود کرده است. دولتهای آسیای مرکزی اکنون روسیه را به عنوان یکی از چندین شریک در نظر میگیرند.
در این زمینه، اورانیوم به عنوان یک عنصر اصلی مطرح شده است. ایالات متحده واردات برخی از محصولات اورانیوم روسی را ممنوع کرده و این موضوع به افزایش نقش آسیای مرکزی در زنجیره تأمین سوخت هستهای منجر شده است.
در دسامبر ۲۰۲۵، رئیسجمهور ایالات متحده از دعوت از قزاقستان و ازبکستان به اجلاس G۲۰ خبر داد که نشاندهنده اهمیت فزاینده این کشورها در صحنه جهانی است.
علاوه بر این، سرمایهگذاریهای خارجی به ویژه از طرف بانک اروپایی بازسازی و توسعه تقویت شده که نشاندهنده تعهد نزدیک به ۲.۲۶ میلیارد یورو در ۱۲۱ پروژه است.
در زمینه امنیت انرژی، پروژههای جدید مانند سد کمدراتا-۱ در قرقیزستان که ظرفیت آن ۱۸۶۰ مگاوات است، به عنوان یک عامل حیاتی برای تأمین برق در منطقه شناخته میشود.
کازینفورم هم نوشت: نگرانیهای امنیتی نیز در سال ۲۰۲۵ بر روابط کشورهای آسیای مرکزی تأثیر گذاشت، به خصوص در مورد خشونتها در مرز تاجیکستان و افغانستان که به نگرانیهای امنیتی در منطقه افزود.
در نهایت، چین به عنوان بزرگترین شریک تجاری آسیای مرکزی، همچنان در این منطقه حضور قوی دارد و دولتهای آسیای مرکزی با هدف حفظ سرمایهگذاریهای چینی، در عین حال بر امنیت و تنوع تأکید دارند.
با وجود این چالشها، دولتهای آسیای مرکزی راهبرد تنوعسازی را دنبال کردند و در سال ۲۰۲۵، این منطقه با ارائه نیازهای جهانی به صحنه بینالمللی پا گذاشت و نشان داد که چرا اهمیت دارد. اکنون باید به دنبال اجرای صحیح توافقات و تبدیل آنها به زیرساختها و صنایع بود و مسیر مشخصی برای ادامه این روند وجود دارد.