پژوهشگران دریافتهاند که کمبود فیبر غذایی میتواند رفتار برخی از باکتریهای ساکن روده را تغییر دهد؛ بهطوریکه این میکروبها در نبود منابع غذایی کافی، به سراغ لایه مخاطی محافظ دیواره روده میروند و از ترکیبات آن بهعنوان منبع تغذیه استفاده میکنند. کمبود فیبر غذایی میتواند رفتار باکتریهای ساکن روده را تغییر دهد. در چنین شرایطی، برخی از این میکروبها بهجای استفاده از فیبرهای گیاهی بهعنوان منبع تغذیه، به سراغ ترکیبات تشکیلدهنده لایه مخاطی محافظ روده میروند؛ لایهای که نقش مهمی در جلوگیری از تماس مستقیم باکتریها و عوامل بیماریزا با دیواره روده دارد. فیبر غذایی یکی از منابع اصلی تغذیه بسیاری از باکتریهای مفید روده است. این ترکیبات پس از رسیدن به روده بزرگ، توسط میکروبها تخمیر میشوند و محصولاتی مانند اسیدهای چرب کوتاه زنجیر تولید میکنند که در حفظ سلامت محیط روده نقش دارند. اما وقتی فیبر کافی در دسترس نباشد، برخی باکتریها میتوانند برای تأمین نیاز غذایی خود به سراغ موسین ها بروند. موسین ها ترکیبات اصلی سازنده لایه مخاطی روده هستند و به حفظ سد دفاعی دستگاه گوارش کمک میکنند. نتایج یک مطالعه نشان داد کمبود فیبر با کاهش تنوع میکروبی روده، افزایش باکتریهای تجزیهکننده مخاط و افزایش فعالیت آنزیمهایی همراه بود که ترکیبات قندی موجود در لایه مخاطی را تجزیه میکنند. همچنین در دوره محرومیت از فیبر، مقدار DNA متعلق به سلولهای میزبان در مدفوع افزایش یافت که میتواند نشانهای غیرمستقیم از اختلال در سد دفاعی روده باشد.
باکتریهای مفید
مطالعه دیگری که در سال 2024 در مجله Nature Communications منتشر شد، نقش باکتری مفیدی به نام Blautia را در حفظ عملکرد لایه مخاطی روده بررسی کرد.
پژوهشگران دریافتند افزایش مصرف فیبر در گروهی از افراد سالم، ترکیب میکروبیوم روده آن ها را تغییر داد. انتقال میکروبیوم این افراد به موش ها نشان داد که این تغییرات می توانند به حفظ عملکرد لایه مخاطی در شرایط رژیم کم فیبر کمک کنند. همچنین مشخص شد باکتری Blautia coccoides با تولید اسیدهای چرب کوتاه زنجیر مانند استات و پروپیونات، می تواند رشد لایه مخاطی روده را در موش ها تحریک کند. این یافتهها نشان میدهند فیبر غذایی فقط برای تنظیم حرکات روده و پیشگیری از یبوست اهمیت ندارد، بلکه در حفظ تعادل میکروبیوم و حمایت از سد محافظ روده نیز نقش دارد. البته هر دو پژوهش عمدتاً بر مدلهای حیوانی متکی بودهاند و برای اثبات تمام این سازوکارها در انسان به مطالعات بیشتری نیاز است. مصرف منابع متنوع فیبر مانند حبوبات، سبزیها، میوهها و غلات کامل راهی مناسب برای حمایت از سلامت دستگاه گوارش است.