ستاره صبح - پارسا سپهری: حجم نقدینگی اقتصاد در فاصله مرداد ۱۳۹۶ تا مهر ۱۴۰۵ یعنی 9 سال بیش از ۱۴ برابر شده، اما هم‌زمان با افزایش ۶۹ برابری نرخ دلار، ارزش دلاری نقدینگی از ۳۵۸.۳ میلیارد دلار به حدود ۷۳.۴ میلیارد دلار افت کرده است؛ یعنی قدرت دلاری نقدینگی کشور حدود ۸۰ درصد سقوط کرده و ارزش آن کمتر از یک‌پنجم ۹ سال پیش شده است. وقتی حجم نقدینگی افزایش پیدا می کند متناسب با آن تورم نیز افزایش می یابد و قدرت خرید شهروندان پایین می آید. پدیده ای که اکنون اقتصاد و زندگی مردم به ان دچار شده است.
سقوط ارزش پول ملی
بررسی هم‌زمان تحولات نقدینگی و نرخ ارز در فاصله سال‌های ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که در شرایطی که حجم نقدینگی بیش از ۱۴ برابر شده، جهش نرخ دلار موجب شده ارزش دلاری این متغیر پولی به‌شدت کاهش یابد. این اتفاق از یک سو تصویری از سقوط ارزش پول ملی ارائه می‌دهد و از سوی دیگر، ضرورت توجه به آثار کاهش ارزش دلاری منابع مالی اقتصاد بر توان سرمایه‌گذاری، تولید و تأمین نیازهای ارزی بنگاه‌ها را برجسته می‌کند.
حجم نقدینگی اقتصاد ایران طی ۹ سال گذشته بیش از ۱۴ برابر شده، اما هم‌زمان با جهش ۶۹ برابری نرخ دلار، ارزش دلاری آن از ۳۵۸.۳ میلیارد دلار به حدود ۷۳.۴ میلیارد دلار کاهش‌یافته است؛ اتفاقی که از تضعیف ارزش پول ملی و محدودتر شدن ظرفیت مالی اقتصاد حکایت دارد.
سقوط ارزش دلاری نقدینگی
بررسی آمارهای پولی و ارزی نشان می‌دهد در مرداد ۱۳۹۶، هم‌زمان با آغاز دولت دوم حسن روحانی، حجم نقدینگی اقتصاد ایران حدود هزار و ۳۶۶ همت بود. در آن زمان، نرخ دلار در بازار آزاد حدود ۳ هزار و ۸۱۲ تومان قرار داشت و ارزش دلاری نقدینگی کشور به حدود ۳۵۸.۳ میلیارد دلار می‌رسید. اما در مهرماه ۱۴۰۵، طبق آمار بانک مرکزی، حجم نقدینگی به ۱۹ هزار و ۳۱۶ همت افزایش‌یافته است. به این ترتیب، نقدینگی طی این دوره حدود ۱۴.۱ برابر شده است.
با این حال، محاسبه ارزش دلاری نقدینگی با دلار حدود ۲۶۳ هزار تومانی مهرماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد این شاخص به حدود ۷۳.۴ میلیارد دلار رسیده است. به بیان دیگر، ارزش دلاری نقدینگی کشور در این مدت حدود ۷۹.۵ درصد کاهش‌یافته و به کمتر از یک‌پنجم رقم سال ۱۳۹۶ رسیده است.
دلار ۶۹ برابر شد
دلار در مرداد ۱۳۹۶ حدود ۳ هزار و ۸۱۲ تومان قیمت داشت، در مهرماه ۱۴۰۵ به حدود ۲۶۳ هزار تومان رسید؛ یعنی طی حدود ۹ سال و دو ماه نزدیک به ۶۹ برابر افزایش یافت. تحریم‌ها پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۱۳۹۷، محدودیت دسترسی به منابع ارزی، دشواری مبادلات تجاری، کسری‌های ساختاری و استمرار تورم بالا از جمله عواملی بودند که در سال‌های گذشته بر ارزش پول ملی فشار وارد کردند. جهش ارزی فقط قیمت دلار را افزایش نمی‌دهد، بلکه نسبت میان منابع مالی موجود در اقتصاد و هزینه دسترسی به کالاها و نهاده‌های موردنیاز تولید را نیز تغییر می‌دهد.