گروه فرهنگ و هنر: بارش‌های شدید و طغیان رودخانه‌ها نگرانی درباره آثار تاریخی را افزایش داده است. پل‌ها و بناهای حاشیه رودخانه‌ها در برابر افزایش حجم آب و نفوذ رطوبت آسیب‌پذیرند. سیلاب نوروز ۱۳۹۸ نشان داد که این خطر جدی است. در آن حادثه، بنا بر اعلام مسئولان وقت میراث فرهنگی، ۷۳۰ اثر تاریخی در ۲۵ استان آسیب دیدند و لرستان از استان‌های خسارت‌دیده بود. این خسارت‌ها هزینه سنگینی بر حفاظت و مرمت آثار تحمیل کردند.
در آن سیلاب پایه پل کشکان فرو ریخت و پل‌های گاومیشان، افرینه، گپ و شکسته آسیب دیدند. تپه پیرامونی قلعه فلک‌الافلاک رانش کرد و بناهایی در بروجرد خسارت دیدند. در خوزستان نیز شوش، چغازنبیل، هفت‌تپه و آسیاب‌های شوشتر آسیب دیدند.
پل‌های لرستان زیر نظرند
سیدامین قاسمی، مدیرکل میراث فرهنگی لرستان، به ایسنا گفته است پیش از بارندگی‌ها دستگاه‌های مرتبط برای همکاری در شرایط بحرانی آماده‌باش شدند. به گفته او، مرمت اضطراری و اقدامات پیشگیرانه انجام شده و نیروهای میراث فرهنگی آثار را مستمر رصد می‌کنند. برای جلوگیری از نفوذ آب نیز پوشش‌های پلاستیکی و تجهیزات عایق‌سازی به کار رفته است.
قاسمی پل کشکان و پل سیمره را از سازه‌های آسیب‌پذیر در برابر طغیان رودخانه‌ها معرفی کرده و گفته اقدامات استحکام‌بخشی و مرمت اضطراری در آنها انجام شده است. به گفته او، پل تاریخی پلدختر در مقایسه با این دو پل در معرض خطر جدی قرار ندارد. مسئولان لرستان تاکنون گزارشی از خسارت به آثار تاریخی استان دریافت نکرده‌اند.
نگرانی از بافت‌های تاریخی خوزستان
محمد جوروند، مدیرکل میراث فرهنگی خوزستان، از پایش بناها و محوطه‌های تاریخی با تمرکز بر نقاط آسیب‌پذیر خبر داده است. اطلاعات نقاط پرخطر به وزارت میراث فرهنگی منتقل شده است. بنای تاریخی یعقوب لیث که گنبد و سقف آن وضعیت نامناسبی داشت، از جمله آثاری است که مرمت و استحکام‌بخشی آن انجام شده است.
به گفته جوروند، نگرانی اصلی بیشتر متوجه بافت‌های تاریخی شهرها و بناهای واقع در آنهاست. محوطه‌هایی مانند جوبجی رامهرمز، دژ ارجان و محوطه‌های کرخه و شوش، به دلیل فاصله از رودخانه‌ها، کمتر در معرض فرسایش سیلاب قرار دارند. کوشک حمیدیه و بنای سه‌گوش دانشکده ادبیات اهواز از بناهای نیازمند رسیدگی معرفی شده‌اند. سازمان آب و برق استان برای مرمت کوشک و دانشگاه شهید چمران برای مرمت بنای سه‌گوش ملزم شده‌اند. جوروند از اجرای ۴۲ پروژه مرمتی در سال گذشته نیز خبر داده است.
سرآقاسید و آثار ایلام
در چهارمحال و بختیاری، حیدر صادقی، مدیرکل میراث فرهنگی استان، گفته است گروه‌هایی پیش از بارندگی‌ها برای پایش بناها و محوطه‌ها تشکیل شدند و هیچ بنایی در وضعیت اضطراری تشخیص داده نشد. با این حال، او تأکید کرده نبود وضعیت اضطراری به معنای مصونیت از سیلاب نیست. بافت تاریخی سرآقاسید به دلیل موقعیت توپوگرافی و مسیرهای عبور آب در معرض خطر قرار دارد. مرمت اضطراری این بافت با مشارکت مردم و اعتبار ملی آغاز شده و تعدادی از خانه‌ها اقدامات حفاظتی دریافت کرده‌اند.
در ایلام نیز به گفته معاون میراث فرهنگی استان، تعویض ناودان‌ها، اصلاح مسیر خروج آب، عایق‌کاری بام‌ها و ایجاد کانال‌های انحرافی در برخی آثار انجام شده است. مرمت قلعه والی و کاخ فلاحتی تکمیل شده و برای خروج آب از محدوده قلعه والی کانال ساخته‌اند. سقف و ناودان‌های کاخ فلاحتی نیز اصلاح شده است. بنای منسوب به امامزاده مهدی صالح، از آثار دوره سلجوقی، به رسیدگی ویژه نیاز دارد و در فهرست پروژه‌های مرمت اضطراری قرار گرفته است. پل گاومیشان نیز پیش‌تر مرمت و مستحکم شده است.
آماده‌باش برای حفاظت اضطراری
سرهنگ آیت احمدی، فرمانده یگان حفاظت میراث فرهنگی، شناسایی آثار پرخطر و گشت‌های پیشگیرانه را اولویت یگان دانسته است. به گفته او، طرح حفاظت اضطراری برای ورود سریع نیروها هنگام حادثه تعریف شده و همکاری با آتش‌نشانی و نیروهای امدادی ادامه دارد. یگان سالانه دو مانور برای سیل، توفان و آتش‌سوزی برگزار می‌کند.
مسئولان استان‌های بررسی‌شده تاکنون از دریافت نکردن گزارش خسارت خبر داده‌اند، اما نبود گزارش آسیب به معنای رفع خطر نیست. پل‌های واقع در بستر رودخانه‌ها و بناهای فرسوده همچنان در برابر سیلاب آسیب‌پذیرند. پایش مداوم، تأمین اعتبار مرمت، اصلاح مسیرهای آب و هماهنگی دستگاه‌ها می‌تواند احتمال خسارت را کاهش دهد. حفاظت از میراث تاریخی تنها واکنش پس از حادثه نیست و به برنامه‌ریزی پیشگیرانه نیاز دارد.
برگرفته از ایسنا