رئیس‌جمهور برای نخستین بار و به‌عنوان نخستین کشور دعوت‌شده در جایگاه مهمان ویژه نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع حضور یافت و این فرصت ارزشمند را برای تقویت پیونده‌ای موجود و گشودن فصل جدیدی از همکاری‌ها با کشورهای این مجموعه عنوان کرد و گفت: منافع مشترک ما، نه در رقابت میان مسیرها بلکه در اتصال مسیرهاست، برای آسیای مرکزی، جمهوری اسلامی ایران صرفاً یک شریک نیست؛ بلکه یک مسیر طبیعی برای اتصال آسیای مرکزی و اوراسیا به آب‌های آزاد است.
مسعود پزشکیان روز جمعه در سخنرانی خود در نشست سران کشورهای مشترک‌المنافع با تأکید بر اینکه منطقه ما بیش از هر زمان دیگری به تاب‌آوری در برابر جنگ، بحران، فشار خارجی و اختلال در مسیرهای اقتصادی و ارتباطی نیاز دارد و موفقیت در این مسیر، بیش از هر چیز مستلزم اتصال ظرفیت‌های منطقه به یکدیگر است، گفت: برای آسیای مرکزی، جمهوری اسلامی ایران صرفاً یک شریک نیست؛ بلکه یک مسیر طبیعی برای اتصال آسیای مرکزی و اوراسیا به آب‌های آزاد است. بندرها جنوبی ایران در خلیج‌فارس و دریای عمان به‌ویژه چابهار می‌توانند این منطقه را به آسیای جنوبی، آفریقا و سپس اروپا متصل کنند.
پیشنهاد ایران
رئیس‌جمهور بابیان اینکه جمهوری اسلامی ایران خود را بخشی طبیعی از جغرافیای به‌هم‌پیوسته منطقه می‌داند و این پیوند نه‌تنها جغرافیائی، بلکه ریشه در تاریخ، فرهنگ، تمدن و پیونده‌ای مردمی دارد افزود: بر همین اساس، جمهوری اسلامی ایران پیشنهاد می‌کند فرمت «کشورهای مستقل مشترک‌المنافع + ایران» یا «CIS+1» به‌عنوان سازوکاری منعطف و مؤثر برای گفت‌وگو و همکاری ایجاد شود تا بتوانیم همکاری‌های مشترک را در حوزه‌های ترانزیت، انرژی، تجارت، معدن، سرمایه‌گذاری، فناوری، آب و محیط‌زیست، گردشگری و ارتباطات علمی و فرهنگی توسعه دهیم.
امنیت مبتنی بر اعتماد و منافع مشترک
دکتر پزشکیان همچنین با تأکید بر اینکه ما امروز صرفاً با انتخاب میان انزوا یا وابستگی مواجه نیستیم؛ بلکه باید ظرفیت‌های خود را به یکدیگر متصل کنیم تا هر کشور بتواند با حفظ استقلال و انتخاب‌های ملی خود، از مزیت‌های این جغرافیای مشترک بهره‌مند شود اظهار داشت: ما به‌جای گسست، اتصال؛ به‌جای رقابت فرساینده، همکاری؛ به‌جای وابستگی یک‌جانبه، وابستگی متقابل؛ و به‌جای امنیت مبتنی بر تهدید، امنیت مبتنی بر اعتماد و منافع مشترک را می‌خواهیم.
فشار و تحریم
جمهوری اسلامی ایران برای برقراری صلح و ثبات پایدار، همواره بر گفت‌وگو و راه‌حل دیپلماتیک تأکید کرده است؛ اما گفت‌وگو زمانی معنا و امکان موفقیت دارد که بر پایه احترام متقابل، تعهدات متقابل و کنار گذاشتن فشار و تهدید باشد. مذاکره در سایه زور، مذاکره نیست؛ تحمیل و اجبار است. درعین‌حال، تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که استفاده ابزاری از تجارت، بانکداری، فناوری، انرژی و نظام مالی بین‌المللی علیه کشورها، صرفاً یک مسئله دوجانبه نیست؛ بلکه بر امنیت اقتصادی و توسعه کل منطقه و جهان اثر می‌گذارد. فشار و تحریم علیه ایران تنها ظرفیت‌های اقتصادی ایران را محدود نمی‌کند؛ بلکه به تجارت، اتصال، انرژی و نظم منطقه‌ای آسیب خواهد زد.
اتصال به آسیا و اروپا
برای آسیای مرکزی، جمهوری اسلامی ایران صرفاً یک شریک نیست؛ بلکه یک مسیر طبیعی برای اتصال آسیای مرکزی و اوراسیا به آب‌های آزاد است. بندرها جنوبی ایران در خلیج‌فارس و دریای عمان به‌ویژه چابهار می‌توانند این منطقه را به آسیای جنوبی، آفریقا و سپس اروپا متصل کنند.
ایجاد مسیر جدید
پیشنهاد ترکمنستان در مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای ایجاد یک کری دور حمل‌ونقل میان آسیای مرکزی و جنوبی و اروپا از مسیر دریای خزر، می‌تواند با بهره‌گیری از ظرفیت‌های ایران، عملیاتی شود. کریدورهای شمال - جنوب و شرق - غرب اجزای یک شبکه واحد منطقه‌ای هستند نه رقیب یکدیگر! بنابراین هر مسیر جدید بر ظرفیت مسیرهای دیگر می‌افزاید و به همگرایی بیشتر در منطقه کمک می‌کند.
شبکه انرژی
همین نگاه را باید در حوزه انرژی نیز دنبال کرد. منطقه ما می‌تواند به جای رقابت برای حذف یکدیگر از بازار انرژی، به شبکه‌ای از تولید، انتقال و تبادل انرژی تبدیل شود؛ شبکه‌ای که نفت، گاز، برق و انرژی‌های تجدید پذیر را به منافع مشترک اقتصادی و ثبات منطقه‌ای پیوند می‌زند.
برای تقویت تجارت نیز لازم است سازوکارهای عملی منطقه‌ای، ازجمله سازوکارهای مالی و تهاتری، برای تسهیل مبادلات میان کشورهای منطقه موردتوجه قرار گیرد؛ سازوکارهایی که می‌توانند تداوم همکاری اقتصادی را در برابر اختلالات و محدودیت‌های خارجی افزایش دهند.