صلح نوبل
جایزه صلح نوبل 2026 به حقوقدان آفریقای جنوبی رسید. خانم «ناوانتم «ناوی» پیلای»، حقوقدان اهل آفریقای جنوبی و مقام پیشین حقوق بشر سازمان ملل متحد به عنوان برنده جایزه صلح نوبل 2026 اعلام شد.
کمیته نوبل نروژ روز جمعه (17 مهر 1405)، برنده جایزه صلح نوبل را اعلام کرد. این جایزه به پاس تلاش‌های طولانی‌مدت او برای ترویج صلح، تقویت حقوق بین‌الملل و گسترش پاسخ‌گویی در قبال جنایات بین‌المللی به وی تعلق گرفته است.
حل منازعات از مسیر قانون
به‌جای خشونت
پیلای 85 ساله از چهره‌های شناخته‌شده حقوق بشر و عدالت بین‌المللی است. او پیش‌تر ریاست کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد را بر عهده داشت. وی به‌عنوان قاضی در دادگاه کیفری بین‌المللی برای رواندا و دادگاه کیفری بین‌المللی فعالیت کرده است. کمیته نوبل نقش او در پیشبرد عدالت بین‌المللی و تلاش برای حل منازعات از مسیر قانون به‌جای خشونت را مورد توجه قرار داده است.
حمایت از نلسون ماندلا
بر اساس اعلام کمیته نوبل نروژ، فعالیت‌های حرفه‌ای پیلای از دوران مبارزه با نظام آپارتاید، تبعیض نژادی در آفریقای جنوبی، آغاز شد. او در سال‌های نخست فعالیت حقوقی خود از نلسون ماندلا و دیگر مخالفان آپارتاید حمایت حقوقی کرد و بعدها در پرونده‌های مهم بین‌المللی مرتبط با جنایات جنگی و نسل‌کشی مشارکت داشت. کمیته نوبل بر نقش او در حمایت از قربانیان خشونت و تقویت سازوکارهای حقوقی برای پاسخ‌گو کردن عاملان جنایات تأکید کرده است.
رئیس کمیته نوبل نروژ هنگام اعلام این جایزه گفت: فعالیت‌های پیلای نشان می‌دهد حل منازعات بدون توسل به زور و خشونت، به وجود نظام حقوقی بین‌المللی مؤثر وابسته است. این کمیته همچنین نسبت به فشارهای سیاسی واردشده بر قضات و نهادهای بین‌المللی حقوقی ابراز نگرانی کرده است.
جایزه صلح نوبل 2026 شامل 12 میلیون کرون سوئد، معادل تقریبی 1.2 میلیون دلار آمریکا، است. مراسم رسمی اهدای جایزه قرار است 10 دسامبر 2026، برابر با 19 آذر 1405، در اسلو، پایتخت نروژ، برگزار شود. این جایزه در یکصدوبیست‌وپنجمین سالگرد اعطای جوایز نوبل به پیلای تعلق گرفته است.
برندگان نوبل پزشکی
نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ به‌طور مشترک به پیتر هگمان استاد دانشگاه هومبولت برلین و گئورگ ناگل استاد دانشگاه وورتسبورگ و کارل دایسروت استاد دانشگاه استنفورد تعلق گرفت.
نوبل پزشکی امسال به ۳ پژوهشگر رسید که با کشف کانال‌های یونی کنترل‌شونده با نور، زمینه شکل‌گیری و توسعه فناوری «اپتوژنتیک» را فراهم کردند.
کشف پروتئین رودوپسین
پیتر هگمان و گئورگ ناگل پروتئینی به نام کانال‌رودوپسین را کشف کردند؛ پروتئینی که باعث می‌شود سلول‌هایی که این پروتئین در آنها قرار می‌گیرد، نسبت به نور حساس شوند.
کارل دایسروت سپس ژن کانال‌رودوپسین را وارد سلول‌های عصبی موش‌ها کرد. او نشان داد که تاباندن نور آبی می‌تواند یک سیگنال عصبی ایجاد کند. در ادامه، این پژوهشگر توانست همین سازوکار کنترل‌شونده با نور را در مغز موش‌های زنده نیز به کار بگیرد.
کشف کانال‌های یونی حساس به نور
این روش که امکان کنترل سیگنال‌های عصبی با نور را فراهم می‌کند، «اپتوژنتیک» نام گرفته و در مدت کوتاهی به ابزاری اثرگذار در پژوهش‌های علوم اعصاب در جهان تبدیل شده است.
کشف کانال‌های یونی حساس به نور، امکان تبدیل نور به سیگنال‌های سلولی را فراهم کرد و مسیر تازه‌ای برای بررسی سازوکارهای پیچیده مغز و سیستم عصبی به وجود آورد.
سال قبل نوبل پزشکی ۲۰۲۵ به سه دانشمند در زمینه تنظیم سیستم ایمنی بدن رسید.
برندگان جایزه نوبل شیمی
کمیته نوبل، اسامی برندگان جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۶ را اعلام کرد.
«هنری کاگان» و «کنزو سوآی» برای کشف اثرات غیرخطی و خودکاتالیزگری در سنتز آلی نامتقارن برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۶ شدند.
برخی از مولکول‌ها مانند آمینواسیدها به دو شکل وجود دارند که تصویر آینه‌ای یکدیگر هستند. با وجود این، موجودات زنده تنها یکی از این دو شکل آینه‌ای را در خود دارند. چگونگی پیدایش چنین عدم تقارن شیمیایی، مدت‌ها معمایی حل‌نشده برای شیمی‌دانان بود. کاگان و سوآی به پاس کشف راه‌حلی برای این معما، جایزه نوبل شیمی سال ۲۰۲۶ را دریافت کردند.
آن‌گونه که شیمی‌دانان می‌گویند، «هوموکایرال»(homochiral) است؛ اصطلاحی برگرفته از واژه‌های یونانی به معنای «یکسان» و «دست». همه آمینواسیدها همچون دست‌ها به دو شکل آینه‌ای وجود دارند، اما تنها یکی از آنها در پروتئین‌های درون سلول‌های بدن یافت می‌شود و دیگری به ندرت در طبیعت دیده می‌شود.
جایزه نوبل شیمی سال ۲۰۲۶ به پاس کشف‌هایی اهدا شد که به شیمی‌دانان امکان داده‌اند واکنش‌های شیمیایی منجر به هوموکایرالیتی را پیش ببرند.
«هاینر لینکه، رئیس کمیته نوبل شیمی گفت: هنری کاگان و کنزو سوآی راه‌حلی را برای معمایی شیمیایی ارائه کرده‌اند که بیش از یک قرن قدمت دارد؛ این که چگونه هوموکایرالیتی می‌تواند به طور خودبه‌خودی پدیدار شود. واکنش‌های شیمیایی که آنها ابداع کرده‌اند، فوق‌العاده هستند.